از جانب خدا است موافق حكمت است و عين صلاح و اگر از جانب خود او است بايد خوددارى كند تا گرفتار نشود ، و اگر از جانب غير است اگر قدرت بر دفع آن دارد دفع كند و اگر ندارد حواله بقادر متعال نمايد خدا تلافى مىكند و انتقام ميكشد و يا صبر بر مشقّت عبادت است بايد بداند كه عبادت هر چه مشقّتش بيشتر باشد اجر او زيادتر
( افضل الاعمال أحمزها )
و يا صبر بر ترك معصيت بايد بداند كه معصيت علاوه بر استحقاق عقوبت اخروى متضمّن ضررهاى بسيار دنيوى است : ضعف ايمان ، سياهى قلب ، تسلّط شيطان ، سلب توفيق ، دچار بليّات ، قساوت قلب ، حبس دعاء ، زوال نعمت ، كوتاهى عمر ، امراض جسمى و روحى ، رنجش خاطر پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و ائمّه اطهار عليه السّلام و مضرات ديگر .
2 - مصابره
وَ صابِرُوا
و آن صبر در مقاومت بر دشمن و طرف است كه تعبير بشجاعت و قوّت قلب ميكنند و اين هم دو قسم است : يكى در مقابل اعداء دين از كفار و مشركين و يكى هم در مقابل هواهاى نفسانيه و زخارف دنيويه و خطورات و وساوس شيطانيه جنّيه و انسيه كه تعبير بجهاد اكبر ميكنند .
3 - مرابطه
وَ رابِطُوا
كه عبارت از اينست كه جمعى از مؤمنين در سر حدات ممالك اسلامى كشيك كشند كه دشمن حمله نكند .
4 - تقوى
وَ اتَّقُوا اللَّهَ
و شرح تقوى مفصلا و مكررا گذشته احتياجى نيست پس از انجام اين چهار با فرض ايمان اميد رستگارى دارند .
لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
و اخبار در تفسير اين آيه شريفه بسيار است و فى الجمله اختلاف مضمونى دارد :
در بعضى صبر بر فرائض در
اصْبِرُوا
و مصابره بر محرمات در
صابِرُوا
و در بعض ديگر به عكس تفسير شده ، و جمع بين اين دو طائفه اينست كه اگر فعل