و اگر متعدّى بعن باشد بمعنى اعراض و دورى است مثل اينكه مىگويى تولى عنه يعنى دور شد از او ، و ولىّ در اين آيه شريفه بمعنى ولايت و صاحب اختيارى و نصرت و يارى و حفظ و عنايت و هدايت و ارشاد و دلالت و توفيق و امثال اينها است .
و ولىّ به اين معنى يعنى اولى به تصرف و صاحب اختيارى مراتبى دارد : ولايت ذاتيه مختص به خداوند . و ولايت جعليه كه خداوند كسى را بر ديگرى ولايت دهد آن هم مطلقه و مقيّده ، عامه و خاصه ، كليه و جزئيه . و ولايت مطلقه عامه كليه مختص پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و ائمه طاهرين است ، در آيه شريفه
إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا
كه در شأن أمير المؤمنين عليه السّلام در موقع خاتم بخشى آن نازل شد به همين معنى است ، و پس از آنها ولايت حاكم و پدر و جدّ و قيم منصوب از قبل آنها و پس از آن ولايت وارث در ارث و خون و تجهيزات ميت و امثال اينها و ولايت زوج نسبت به زوجه و سيد نسبت بعبد و غير اينها تا ولايت مالك بر ملك خود و بر نفس خود باندازهاى كه خداوند جعل فرموده .
و تخصيص اين ولايت را باهل ايمان براى اينست كه غير آنها را بخودشان واگذار كرده و از مقام قرب الهى دور و مطرود شدهاند كه معنى لعن و تبعيد از رحمت و عنايت او است .
يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ
ظلمت بمعنى تاريكى مقابل نور كه بمعنى روشنى است و تقابل بين نور و ظلمت تقابل سلب و ايجاب است اگر مراد از ظلمت عدم نور باشد ، يا تقابل عدم و ملكه است اگر مراد عدم نور از جايى كه قابل و شأنيت نور داشته باشد ، يا تقابل تضاد است اگر ظلمت امر وجودى باشد چنانچه در حديث است
( سبحان اللَّه جاعل الظلمات و النور )
مجمع البحرين .
و ظلمت باعتباراتى اقسامى دارد : ظلمت كفر ، ظلمت جهل . ظلمت اخلاق رذيله