جهت ثانيه - در جمله
وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ
فظّ خشونت در كلام است و تندى و زنندگى ، در خطاب به حضرت موسى ميفرمايد
فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً
طه آيه 44 .
و غلظت قلب عبارت از تند مزاجى است كه در ناملايمات حلم و بردبارى و صبر و تحمل ندارد و غيظ و غضب بر او مستولى مىشود و اين صفت بسيار قبيحه است بلكه بسيارى از اخلاق رذيله از اين قوّه غضبيه توليد مىشود ، در لسان تأثير دارد بشتم و سبّ و اظهار سوء و شماتت و افشاء سرّ و هتك ستر و سخريه و استهزاء و غير اينها ، و در اعضاء تأثير دارد ، بضرب و جرح و قتل و تمزيق ثوب و لطم وجه و سقوط على الارض و غشوه و غير اينها و در قلب بحقد و حسد و بغض و عداوت و امثال اينها .
و در خارج تأثير دارد ، كاسه بر زمين زدن ، افعال مجانين و غير اينها و مورث عداوت اصدقاء و تفرقه بين احبّاء و قطع رحم و جدايى بين زوجين و ساير مضارّ مىشود ، و لذا در اخبار دارد كه ايمان را فاسد مىكند و جمرة شيطان و مفتاح كل شرّ و مزيل عقل و غير اينها از مفاسد است و البته چنين صفتى موجب مىشود كه ديگران از اطراف او پراكنده خواهند شد و لو پيغمبر باشد .
جهت ثالثه - در جمله
فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ
اين جمله مشتمل بر سه دستور است : عفو و طلب مغفرت و مشاوره در امور .
اما عفو از صفات بسيار عاليه و از محاسن اخلاق كريمه است و آيات و اخبار و حكم عقل بر طبقش وارد شده ، در قرآن است
خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ
سوره اعراف آيه 199 ، و نيز
وَ لْيَعْفُوا وَ لْيَصْفَحُوا
نور آيه 22 ، و نيز
وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوى
بقره آيه 227 .
و اما الاخبار ، زياده از اين است كه بيان كنيم ، از حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است