[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 81 تا 82 ]
بَلى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَ أَحاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ ( 81 ) وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيها خالِدُونَ ( 82 )
( بلى كسانى كه بدى كسب كنند و گناهشان آنان را فرو گيرد پس اينان ياران آتش و در آن جاويدانند ، و كسانى كه ايمان آورند و اعمال شايسته انجام دهند اينان ياران بهشت و در آن جاويدانند ) كلمه بلى براى جواب قول آنهاست كه گفتند
لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ
و فرق بين بلى و نعم اينست كه بلى جواب نفى يا استفهامى واقع مىشود كه بر سبيل جحد و انكار باشد و معنى آن ابطال نفى است مانند
زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثُوا قُلْ بَلى وَ رَبِّي
« 1 » و
أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى
« 2 » كه در آيه اول مفاد آن :
بلى يبعثون و در دوم بلى انت ربنا است .
و نعم براى تصديق مقول قول است اعم از اينكه خبر باشد يا استفهام مثبت باشد يا منفى باشد مانند
فَهَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قالُوا نَعَمْ
« 3 » و بلى در آيه مورد نظر براى ابطال نفى جمله لن تمسنا النار است يعنى اين گفتار شما باطل است و حقيقت اينست كه هر كس بدى كسب كند و گناه به او احاطه نمايد اهل دوزخ و در آن جاودان است .
و بعضى گفتند مراد از سيئة شرك است و بعضى گفتند گناه كبيره است و بعضى گفتند اصرار بر گناه است و گفتند مراد از احاطه خطيئة كثرت معصيت است ، و حق در مقام اينست كه مراد از احاطه خطيئة اين است كه معصيت به حدى
هامش
( 1 ) - سوره تغابن آيه 7
( 2 ) - سوره الاعراف آيه 171
( 3 ) - سوره اعراف آيه 24