سختتر شد ، و توهم نشود كه احكام ثانويه و ثالثيه و رابعيه ناسخ حكم اولى باشند تا اشكال شود كه نسخ قبل از عمل جايز نيست بلكه اينها تقييداتى است نسبت باطلاق حكم اول ، و تأخر بيان از وقت حاجت هم نيست زيرا كه وقت عمل موسع بوده و ممكن است حكمت اين تقييدات عقوبت آنها در كثرت سؤال و مسامحه در عمل باشد چنانچه در روايات وارده از نبى اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و حضرت رضا « ع » است كه «
و لكن شدّدوا فشدّد اللَّه عليهم
» ( و فارض ) بمعنى مسنّ و سالدار است و ( بكر ) بمعنى جوان است كه هنوز زايش ننموده و فحل نديده است و فارض و بكر چون از صفات مختصه اناث است از اينجهت احتياج بعلامت تأنيث ندارد با اينكه بقره علامت تأنيث دارد نه از جهت تاء زيرا گذشت كه تاء وحدت است بلكه از جهت لفظ بقره مقابل ثور ( و عوان ) بمعنى هر چيزى است كه در نيمه سنّ باشد ، و از كلمه
فَافْعَلُوا ما تُؤْمَرُونَ
ممكن است استفاده شود كه ديگر سؤال نكنيد و بر خود كار را مشكل ننمائيد ولى باز آنها از رنگ بقره سؤال نمودند جواب آمد
صَفْراءُ فاقِعٌ لَوْنُها تَسُرُّ النَّاظِرِينَ
صفراء بمعنى زرد و فاقع بمعنى شديد الصفرة و زرد سير است و تأكيد صفراء است ( و لونها ) فاعل است براى فاقع ، و ضمير ( تسر ) راجع ببقره است يعنى صفاء آن بقره ناظران را خرّم كند .
باز بنى اسرائيل سؤال را ادامه داده و از كار كرده بودن يا نبودن آن پرسيدند جواب آمد
لا ذَلُولٌ تُثِيرُ الْأَرْضَ وَ لا تَسْقِي الْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌ لا شِيَةَ فِيها
اصل ( ذلول ) بمعنى سهل الانقياد و رام است و مراد اينست كه بواسطه كار گرفتن و بار كشيدن از او رام و كار شكسته نشده باشد ( و تثير الارض ) بيان ( لا ذلول ) است و اثارة الارض بمعنى شيار كردن زمين است و گاو نر را از اينجهت ثور گويند كه زمين را با او شيار كنند ،
وَ لا تَسْقِي الْحَرْثَ
كشت را آب نداده باشد يعنى بوسيله او