و اين تفصيل نيز تمام نيست زيرا اولا حفظ نفس ولد منوط بلبا نيست چنانچه كثيرا مشاهده شده است و ثانيا حفظ نفس محترمه بر همه افراد مسلمين واجب است و مادر در اينجهت خصوصيتى ندارد و به كلمه « حولين كاملين » بعضى استدلال نمودهاند كه ارضاع دو سال تمام واجب است و همچنين به آيه شريفه :
وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً
« 1 » بضميمه حديث وارد بر اينكه اقلّ حمل شش ماه است .
لكن مشهور بين علماء اعلام اينست كه حولين كاملين حدّ كامل ارضاع است و اقلّ آن بيست و يك ماه است كه با نه ماه كه مدت حمل در اغلب زنان است سى ماه مىشود .
و بر طبق اين از سماعة از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود :
« الرضاع احد و عشرون شهرا فما نقص فهو جور » « 2 »
و از عبد اللَّه ابن صباح از حضرت صادق عليه السّلام است كه فرمود «
الفرض فى الرضاع احد و عشرون شهرا » « 3 »
بلكه از خود آيه اين معنى ممكن است استفاده شود زيرا ميفرمايد
لِمَنْ أَرادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضاعَةَ
يعنى كسى كه حدّ كامل ارضاع را اراده كند بايد دو سال شير دهد بنا بر اين حولين كاملين حدّ كامل است نه حدّ واجب و امّا زائد بر دو سال را بعضى جايز دانسته بدون اينكه مادر حق اجرتى بر آن زائد داشته باشد و بعضى حرام دانسته و جزو خبائث شمردهاند و مشهور يكى دو ماه را براى صعوبت فطام تجويز نمودهاند .
وَ عَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَ كِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ
مراد از المولود له پدر است زيرا فرزند در معظم احكام حبوتى ملحق به پدر است يعنى در مدت ارضاع بر پدر است كه نفقه و كسوة مادر را بدهد خواه بزوجيت او باقى باشد يا مطلقه شد باشد
هامش
( 1 ) - سوره احقاف آيه 14
( 2 ) - مجمع البيان
( 3 ) - وسائل مجلد سيم باب 70 كتاب نكاح