حق رجوع داشته باشد و مراد از تسريح باحسان اينست كه طلاق را به حال خود رها كند تا عده منقضى گردد و البته بايد مهر او را تمام بدهد و در زمان عده نيز كسوة و نفقه و سكناى او را به مقدار معروف و تمكن خود بپردازد .
و تعبير بمعروف و احسان بنحو تنكير بر نوع معروف و احسان يعنى حد اعلاى او دلالت دارد نه مجرّد صدق معروف و احسان هر چند درجه نازله آن باشد و تعبير بمعروف در مورد رجوع و امساك ، و باحسان در مورد تسريح و رهايى شايد براى اين باشد كه رجوع يعنى تجديد الفت و اتحاد و مودت بسيار محبوب و ممدوح و مطابق عرف است ولى تسريح يعنى جدايى و فرقت چون اقتضاى ضرورت است بايد با احسان توأم باشد و رعايت حق زن بشود و ظلم و ستمى به او وارد نگردد و در بعض اخبار و تفاسير جمله
تَسْرِيحٌ بِإِحْسانٍ
بطلاق سوم تعبير شده چنانچه از كافى و تهذيب از حضرت صادق عليه السّلام و از تفسير عياشى از حضرت باقر و صادق روايت شده « 1 » ولى در تبيان و مجمع البيان از حضرت باقر و صادق ( ع ) بمعنى ترك نمودن زن در ايام عده تا اينكه عده منقضى گردد ، تفسير شده است .
وَ لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئاً
يعنى آنچه از مهر و غير مهر بزن دادهايد حلال نيست چيزى از آن را از وى بگيريد مگر در طلاق خلعى كه زن از زوج تمكين نكند و از اطاعت وى بيرون رود و تقاضاى طلاق نمايد كه مفاد جمله استثنائيه است .
إِلَّا أَنْ يَخافا أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ
يعنى هر گاه با هم سازش نداشته و بترسند كه بوظائف زناشويى عمل نكنند و از حدود و احكام الهى تجاوز نمايند در اين صورت اگر زن چيزى از مال يا مهر خود را ببخشد و طلاق بگيرد بر زن و شوهر باكى نيست چنانچه مفاد جمله بعد است .
هامش
( 1 ) - آلاء الرحمن ص 206