لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ
قسم يا در مقام اخبار است به اين معنى كه از امرى خبر ميدهد و اين خبر را بواسطه قسم مؤكد مىنمايد مانند :
فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ
« 1 » و چنين قسمى اگر مطابق با واقع باشد آن را صادق و راست نامند ، و اگر بر خلاف واقع باشد آن را غموس و قسم دروغ گويند و قسم دروغ يكى از گناهان كبيره است و آن را غموس گفتند براى اينكه صاحب آن در معصيت و پس از آن در آتش دوزخ فرو ميرود زيرا غمس بمعنى فرو رفتن است و يا در مقام انشأ است به اين معنى كه امرى را بواسطه قسم بر خود واجب مىكند مثل اينكه بگويد و اللَّه فردا را روزه ميگيرم و اين نوع از قسم است كه متعلقش واجب مىشود و بر خلف آن كفارة تعلق ميگيرد .
و قسم گاهى از روى قصد و اراده و اختيار و توجه به آنست و گاهى از روى عدم قصد و بى توجهى به آن يا از روى اكراه يا بواسطه هيجان غضب و نحو آن اين قسم اخير را لغو در ايمان گويند زيرا لغو بمعنى كلامى است كه داراى معنى نباشد يا متكلم به قصد معنى به آن تكلم نكند ، و اين قسم از يمين مورد مؤاخذه نيست و خلف آن كفاره ندارد و آيه شريفه ناظر به اين قسم است و اخبار نيز بر طبق اين معنى وارد شده چنانچه از كافى از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود «
اللغو قول الرجل لا و اللَّه و بلى و اللَّه و لا يعقد على شيئى
» و در مجمع از حضرت باقر و حضرت صادق ( ع ) همين معنى را نقل مىكند ولى در آخر آن « من غير عقد » ذكر شده .
وَ لكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ
يعنى خدا شما را به آنچه نفس شما كسب مىكند مؤاخذه مينمايد و به قسمهايى كه از روى قصد و اراده ياد نمائيد عقوبت مىنمايد و قسمى كه مورد مؤاخذه و عقوبت است قسم دروغ و قسمى است كه بر
هامش
( 1 ) - سورة الذاريات آيه 23