رسيد و مضطرب و پريشان شدند تا حدى كه پيغمبر و گرويدگان به او گفتند يارى خدا چه هنگام است « يعنى به خدا پناه برده و از وى طلب نصرت نمودند » آگاه باشيد كه البته يارى خدا نزديك است .
از موضوعاتى كه در آيات قرآنى بسيار تذكر داده شده و بندگان را به آن متوجه ساخته است موضوع امتحان است و امتحان الهى براى كشف امرى بر خداوند نيست زيرا خداوند چيزى بر او پوشيده و پنهان نيست تا بوسيله آزمايش كشف شود بلكه او علّام الغيوب و عالم السرّ و الخفيات است و از ظاهر و باطن و سرّ و علن هر كس با خبر است ، و حكمت امتحان و غرض از آن دو چيز است : يكى آنكه بر شخص ممتحن ( بفتح حاء ) معلوم شود كه حقيقتا داراى چه صفاتى است و دعاوى او تا چه حد مقرون بحقيقت است زيرا بسا بر خود انسان امر مشتبه مىشود و فكر مىكند داراى مراتب عاليهء از ايمان و ملكات فاضله است ولى هنگامى كه امتحان پيش آمد چه بسا خلاف آن ظاهر ميگردد .
و ديگر آنكه بر سايرين نيز موقعيت و مرتبه اين شخص معلوم گردد كه اگر مورد عنايتى واقع شود و يا معذب بعذابى گردد بدانند كه بجا و سزاوار بوده است .
و امتحانات الهى بر دو قسم است : امتحانات تكوينى و امتحانات تشريعى و امتحانات تكوينى نيز بر دو قسم است : گاهى باعطاء نعمت است به اينكه نعمت به او عنايت مىكند تا معلوم شود كه شكر نعمت را بجاى ميآورد و نعم الهى را در مورد خود صرف مىنمايد و يا اينكه از آن سوء استفاده نموده و در طريق لهو و لعب و بو الهوسى و ناپاكى مصرف مىكند و گاهى بنزول بلاء است به اينكه او را به سختى و شدائد دنيوى مبتلا مىنمايد تا معلوم گردد كه آيا صابر و ثابت قدم و استوار در دين است و يا اينكه ثبات و استقامت در امر دين ندارد و نعمت و بلاء در عين
اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى) — صفحة 405
مساهمون: السيد عبد الحسين الطيب
ص٤٠٥