و بالجمله كتبى كه بر انبياء نازل شده همه حق و صدق است و ايمان به آنها لازم است
وَ الْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ
« 1 » و موضوع ديگرى كه در آيه بيان شده موضوع حكومت است كه خداوند ميفرمايد ( ما پيغمبران را فرستاديم و به آنها كتاب نازل كرديم تا درباره اختلافات مردم حكومت كنند ) و حكومت و ولايت اولا و بالذات مختص بخداست زيرا آفريدگار و مالك و صاحب اختيار همه موجودات است و هر حكومت و ولايتى بايد بجعل و اعطاء او باشد مانند ولايت انبياء و اوصياء و نوّاب خاصّه ائمه هدى و نواب عامّه حجّت خدا كه مجتهدين جامع الشرائط ميباشند و ولايت قيّم منسوب از جانب مجتهدين جامع الشرائط و ولايت پدر و جدّ و عدول مؤمنين كه همه بجعل الهى است و بيان آن در ذيل آيه
إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً
گذشت « 2 » و حكم بمعنى فصل خصومت يا تعيين حق و باطل يا بيان راه سعادت و شقاوت ، هدايت و ضلالت ، نجات و هلاكت است كه همه از جانب حق و بامر او بوسيله پيغمبران و اوصياء آنان اجراء ميگردد ، و اختلافات مردم در امور دين و دنيا بايد بوسيله حاكم و والى كه خود نبى يا امام يا منصوب از جانب آنان ( بنحو خاصّ يا عامّ ) است حل و فصل شود .
و از مفاد آيه استفاده مىشود كه دو نحوه اختلاف بين مردم است يك اختلاف از اجتماع و گرد آمدن افراد براى رفع حوائج يكديگر و از استخدام بعضى دسته ديگر را پيدا مىشود و انبياء و پيغمبران الهى و كتب آسمانى آمدند تا اين اختلاف را بر طرف كنند و در عين حال كه افراد بشر از غرائز خود استفاده ميكنند آنها را تعديل نمايند چنانچه مضمون اين جمله است ، اختلاف دوم
هامش
( 1 ) - سوره بقره آيه 285
( 2 ) - مجلد اول ص 502