و كافة بمعنى جميعا و حال براى ضمير فاعل است .
وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ
خطوة بمعنى گام و مسافت ما بين دو گام است يعنى گامهاى شيطان كه عبارت از طرق ضلالت و آثام موبقه باشد پيروى نكنيد و از تفسير عياشى از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود :
« السلم ولاية على و الاوصياء من بعده و خطوات الشيطان ولاية فلان و فلان
»
إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
زيرا شيطان دشمنى است كه دشمنى او هويداست زيرا عداوت خود را نسبت ببنى آدم ظاهر نمود بعد از آنكه مطرود شد گفت
لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا
« 1 » و گفت
فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ
« 2 »
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 209 ]
فَإِنْ زَلَلْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْكُمُ الْبَيِّناتُ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ( 209 )
( پس اگر لغزش يافتيد بعد از آنكه دلائل آشكارا براى شما آمد بدانيد كه خدا غالب و حكيم است )
فَإِنْ زَلَلْتُمْ
زلّة بمعنى لغزش و خروج از استقامت و مرتكب معصيت شدن است .
بَعْدِ ما جاءَتْكُمُ الْبَيِّناتُ
بيّنات عبارت از ادلّه و براهين و آيات شريفه قرآن و كلمات حكمت آميز و معجزات حضرت رسالت است كه از هر جهت حجّت را بر مردم تمام نموده و راه عذرى براى آنان باقى نگذارده و مفاد آيه اينست كه اگر تسليم اوامر حق نشديد و از فرمان او منحرف شديد بعد از آنكه حق براى شما بواسطه آيات باهرات ظاهر گرديد .
فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
بدانيد كه خدا عزيز است يعنى بر امر خود غالب و هيچ چيز مانع اجراء امر او نميگردد ، و صاحب انتقام است چنانچه در
هامش
( 1 ) - سوره بنى اسرائيل آيه 64
( 2 ) - سوره صاد آيه 83