براى اعمال حج حركت ميكنند و اولين اجتماع آنها در يك محل معين در روز عرفه و صحراى عرفات است و در اين روز و در آن محل با يكديگر آشنايى پيدا ميكنند آن روز را عرفه و آن صحرا را عرفات گفتند و شايد تعبير بجمع از آن جهت است كه اين مكان وسيع است و هر دستهء در گوشهء مجتمع شده و با هم آشنا ميشوند .
فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ
امر بذكر امر مستحبى است ولى وقوف بمشعر واجب و يكى از اركان حج است كه تا طلوع آفتاب روز عيد بايد در آنجا وقوف كنند و اين مكان را مزدلفه نيز مينامند .
و تسميه بمشعر به اين مناسبت است كه محل عبادت است و در مجمع البحرين دارد كه « يسمّى كل موضع للمنسك مشعرا » و تعبير بمشعر الحرام براى اينست كه داخل در حدّ حرم است بخلاف عرفات كه خارج از حدّ است و تسميه بمزدلفه براى اينست كه در آنجا تقرب بعبادت ميجويند و يا براى اينكه آن مكان نزديك بمعنى و مكه است اگر از زلفى بمعنى قرب و نزديكى باشد و يا براى اينست كه شب در اين مكان ميمانند اگر از زلفا من الليل باشد .
وَ اذْكُرُوهُ كَما هَداكُمْ
هم چنان كه خداوند شما را بدين اسلام و طرق وصول بهشت و احكام و معالم دين و بالاخص مناسك حج هدايت فرمود شما نيز او را ياد كنيد و شكرانه اين نعمت بزرگ را بجاى آوريد .
وَ إِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ
و شما قبل از اسلام و پيش از تعليم معالم آن از گمراهان بوديد و نه متدين بدين حق و نه متنسك بمناسك آن بوديد و عبادت شما در مسجد الحرام عبادت بت و صفير و كف بر كف زدن بود چنانچه در آيه ديگر مىفرمايد :
ما كانَ صَلاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكاءً وَ تَصْدِيَةً
« 1 »
هامش
( 1 ) - سورة انفال آيه 35