و از اين جمله استفاده مىشود كه اكل و شرب در شب ماه رمضان نيز فى الجمله ممنوع بوده و گفتند بعد از خواب حرام بوده يعنى اگر بعد از نماز عشاء ميخوابيدند و بعدا بيدار ميشدند براى آنها اكل و شرب حرام بود و بر طبق اين اخبارى روايت شده چنانچه در مجمع البيان از تفسير على بن ابراهيم قمى ره حديثى نقل كرده كه خلاصه مضمون آن حديث اينست كه « حضرت صادق عليه السّلام فرمود خوردن و آشاميدن در شهر رمضان در شب بعد از خواب حرام بود و نكاح مطلقا در شب و روز ماه رمضان حرام بود و مردى از اصحاب رسول خدا كه او را خوّات بن جبير انصارى « 1 » ميگفتند برادر عبد اللَّه بن جبير پير مردى ضعيف بود و با رسول خدا در خندق روزه بود پس در شام به خانه آمد و طعام خواست گفتند نخواب تا طعام آماده كنيم ولى پيش از اينكه افطار كند خواب او را ربود و هنگامى كه بيدار شد گفت ديگر بر من حرام است در اين شب افطار كنم و فردا صبح كه در خندق حاضر شد بيهوش گرديد و رسول خدا او را ديد و بر او رقت نمود و نيز جمعى از جوانان در شب رمضان مخفيانه با زنان خود مجامعت مينمودند پس خداوند تبارك و تعالى از روى تفضل اين حكم يعنى حرمت جماع در شب ماه رمضان و حرمت « اكل و شرب بعد از نوم را برداشت » و مراد از خيط ابيض سفيده صبح صادق است كه در كنار افق در طرف مشرق مثل يك خط مستطيلى عرضا كشيده مىشود و بالاى آن خط سياهى است كه همان سياهى شب باشد .
و كلمه من الفجر بيان خيط ابيض است و مراد فجر ثانى است كه فجر صادقش ميگويند نه فجر اول كه فجر كاذبش نامند و مانند خط سفيد عمودى شبيه دم گرگ ظاهر مىشود و از اينجهت آن را ذنب السرحان نامند .
هامش
( 1 ) - در جمع الجوامع معطم بن جبير برادر عبد اللَّه ابن جبير ضبط نموده ولى در قمى و كافى و فقيه و عياشى خوات بن جبير ضبط شده .