ميفرمايد «
و الاشياء كلها على هذا حتى تستبين او تقوم به البينة
»
لَيْلَةَ الصِّيامِ
مراد شبى است كه روزش روزه ميداريد چه روزه واجب باشد يا مستحبّ و چه ماه رمضان باشد و چه غير آن ، چون در روز روزه جماع بالاتفاق مفطر است و اگر روزه واجب باشد حرام و مفطر است ، و تعبير بليلة براى اينست كه دلالت بر جنس ليل مىكند و همه ليالى صيام را شامل است .
الرَّفَثُ إِلى نِسائِكُمْ
اصل رفث افصاح و تصريح به چيزى است كه بايد از آن كنايه نمود و در اينجا مراد جماع است چنانچه در آيه حج
فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ
« 1 » همين معنى مراد است و تعديه بالى نسائكم براى اينست كه متضمن معنى افضاء يعنى رفتن نزد زنان است و مراد از نسائكم اعمّ از زنان دائمى يا انقطاعى يا كنيزكان است غير از ساير زنان كه مطلقا حرام است .
هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ
كنايه از اينكه زنها ساتر عيوب شوهرها و شوهرها ساتر عيوب زنها هستند چنانچه لباس ساتر عورت است ، و حافظ شئون يكديگر و اسباب زينت هم هستند چنانچه لباس حافظ بدن و باعث زينت انسان است ، و اين جمله مستأنفه است و سبب حلال بودن جماع را در شبهاى روزه بيان مىكند يعنى چون زن نسبت بمرد بمنزله لباس است و اجتناب از آن در مدت يك ماه مشكل است و همچنين مرد نسبت بزن ، از اينجهت در شبهاى روزه نزديكى با آنان حلال شد تا اين اجتناب قابل تحمل باشد
عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ
تختانون از خيانت است و مراد از اختيان بنفس ارتكاب معصيت است و از اين جمله استفاده مىشود كه قبل از نزول اين آيه در ليالى شهر رمضان ، جماع يا مطلقا حرام بوده يا بعد از خواب شب ، و
هامش
( 1 ) - سوره بقره آيه 193