و قوم موسى بواسطه اين شرك مرتد شدند و براى مرتد بعد از ثبوت ارتداد نزد حاكم ، مجرد توبه كافى نيست و بايد براى قتل حاضر و تمكين گردد تا در قيامت رستگار و به بهشت نائل شود ، چنانچه قتل بدون توبه هم براى نجات او كافى نيست ، بنا بر اين توبه قوم موسى كه گوساله پرستيدند اين بود كه اولا به خدا بازگشت كنند و ثانيا براى كشته شدن حاضر شوند ، چنانچه مفاد آيه شريفه است و مراد از :
فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ
خود كشى نيست بلكه كشتن بعضى است بعض ديگر را و اين نوع تعبير در قرآن ( كه برادران دينى و همكيشان را به كلمه انفسكم تعبير كند ) بسيار است مانند آيه شريفه
لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً
« 1 » ( چرا وقتى شنيديد آن حكايت را مردان مؤمن و زنان مؤمنه نسبت به يكديگر گمان خوب نبردند ) و مانند آيه شريفه :
وَ لا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ
« 2 » ( عيب جويى نكنيد بعضى از بعض ديگر ، و بنامهاى زشت يكديگر را نخوانيد ) بنا بر اين بنى اسرائيل مأمور شدند كه عدهء ، عده ديگر را بقتل برسانند تا توبه آنها قبول شود و البته كسانى كه گوساله نپرستيدند محكوم بقتل نبودند بلكه مأمور بقتل گوساله پرستان بودند و اين هم اگر چه بسيار مشكل بود زيرا بسا مأمور بقتل فرزند يا پدر و برادر و ساير بستگان خود ميشدند ولى اين ملاحظات در امر دين نيست چنانچه در جهاد مسلمانان با كفار و مشركين بسا اين اتفاقات رخ ميداده .
و ممكن است اين عقوبت آنهايى باشد كه گوساله نپرستيدند زيرا با گوساله پرستان مداهنه نمودند و آنان را از اين منكر عظيم نهى ننمودند .
بنا بر اين حكم بر خلاف قواعد دينى و عقلى و خلاف حكمت نبوده و احتياج بتاويلات بارده بعضى از مفسرين نيست .
هامش
( 1 ) - سوره نور آيه 12
( 2 ) - سوره حجرات آيه 11