« ذلك » اشاره بمطالب مذكوره است
بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ
ظاهرا مراد از كتاب قرآن مجيد است و بعيد نيست كه مطلق كتابهاى آسمانى باشد چنانچه (
ما أَنْزَلَ اللَّهُ )
در آيه قبل حمل بر عموم است ، يعنى چون خداوند قرآن و كتب آسمانى را به حق و مطابق با واقع و فطرت بشر نازل فرمود كه در پرتو احكام و دستورات آن سعادت خود را تأمين و برحمت و مغفرت حق نائل شوند و اينان بر خلاف هدف الهى ، كتمان نمودند و راه ضلالت و شقاوت و عذاب را پيمودند از اينجهت خداوند آنان را بانواع عذابها معذب فرمود .
وَ إِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتابِ
اختلاف سير در طرق متعدد است كه يكى از طريقى برود و ديگرى از طريق ديگر ، و در مذاهب متعدده هم استعمال از باب تشبيه بطريق ، بلكه در همه امورى كه با يكديگر تفاوت و افتراق داشته باشند مانند الوان و اشكال و اخلاق و افعال و غيره استعمال ميگردد ، و اختلاف در كتاب ( در صورتى كه مقصود از كتاب قرآن باشد ) مراد نسبتهاى ناروايى است كه به قرآن ميدادند گاهى ميگفتند سحر است گاهى ميگفتند از ديگران تعليم گرفته و گاهى ميگفتند اقاويل و اساطيرى است كه بهم بافته است ، و غير اينها
لَفِي شِقاقٍ بَعِيدٍ
شقاق بمعنى اختلاف و جدايى و معادات است و از همين باب است
وَ مَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدى
« 1 » و
ذلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ
« 2 » و
وَ يا قَوْمِ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقاقِي
« 3 » و اصل كلمه از شق بمعنى فرق است و از همين معنى است
إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ
« 4 » و
اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ
« 5 » و بمعنى دشوارى و صعوبت هم آمده مانند
وَ ما أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْكَ
« 6 »
هامش
( 1 ) - سوره نساء آيه 115
( 2 ) - سورة انفال آيه 13
( 3 ) - سوره هود آيه 91
( 4 ) - سوره انشقاق آيه 1
( 5 ) - سوره القمر آيه 2
( 6 ) - سوره القصص آيه 27