آتش پر ميكنند مانند آيه شريفه
إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً
« 1 » و ممكن است مراد جزاى عمل آنها در آخرت باشد يعنى اينان در آخرت بجزاى خوردن اين اموال حرام آتش ميخورند .
وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ
تكلم ننمودن خدا با آنها اشاره به بىاعتنايى بآنهاست و اينكه مورد قهر و غضب الهى هستند و خداوند هيچگونه توجهى به آنها ندارد و مكالماتى كه در قرآن راجع باهل عذاب ذكر مىفرمايد مانند :
إِنَّكُمْ ماكِثُونَ
« 2 » و
قالَ اخْسَؤُا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ
« 3 » و امثال اينها از مالك دوزخ و ملائكه عذاب است .
وَ لا يُزَكِّيهِمْ
تزكيه بمعنى پاك كردن است و اگر تزكيه در دنيا باشد مراد عدم تزكيه آنان از عقايد باطله و اخلاق رذيله و صفات خبيثه و معاصى است و اگر تزكيه در آخرت باشد مراد مشمول رحمت و مغفرت و شفاعت نشدن آنان است .
وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
لام براى اختصاص است يعنى عذاب اليم خاصّ ايشان است و بنا بر اين معنى اشكالى پيش ميآيد كه همه اهل عذاب گرفتار عذاب اليم هستند و وجهى براى اختصاص عذاب اليم باينان نيست .
و جواب اينست كه مفاد آيه بيان بهره و نصيب آنان در روز قيامت است كه جز عذاب اليم بهره و نصيبى ندارند نه اينكه عذاب اليم اختصاص باينان داشته باشد و براى غير اينها نباشد و اين معنى در لسان عرب متداول است چنانچه در هنگام منع عايشه از دفن حضرت مجتبى ( ع ) در جوار رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم يكى از بنى هاشم خطاب بعايشه ميگويد « لك التسع من الثمن » يعنى بهره تو اين
هامش
( 1 ) - سوره نساء آية 11
( 2 ) - سوره زخرف آيه 77
( 3 ) - سوره مؤمنون آيه 110