بتقريراتى مختلفى كه نمودهاند و ديگران از راه وحدت نظام عالم و تفصيل اين ادله را در كلم الطيب بيان نمودهايم « 1 » و در اينجا فقط بذكر حديثى كه جامعترين احاديث در باب توحيد است اكتفاء ميكنيم در تفسير برهان از صدوق ره بسند متصل بهانى كه از اصحاب امير المؤمنين است نقل مىكند «
قال ان اعرابيا قام يوم الجمل الى امير المؤمنين ( ع ) أ تقول ان اللَّه واحد قال فحمل الناس اليه و قالوا يا اعرابى ما ترى ما فيه امير المؤمنين من تقسم القلب فقال امير المؤمنين ( ع ) دعوة فان الذى يريده الاعرابى هو الذى نريده من القوم ، ثم قال يا اعرابى ان القول فى ان اللَّه واحد على اربعة اقسام :
فوجهان منها لا يجوز ان على اللَّه عز و جل و وجهان يثبتان فيه فاما اللذان لا يجوز ان عليه فقول القائل واحد يقصد به باب الاعداد فهذا ما لا يجوز لانّ من لا ثانى له لا يدخل فى باب الاعداد اما ترى انه كفر من قال انّه ثالث ثلاثة و قول القائل الواحد من الناس يريد به النوع من الجنس فهذا ما لا يجوز عليه لانه تشبيه جل ربنا عن ذلك و تعالى ، و امّا الوجهان اللذان يثبتان فيه فقول القائل هو واحد ليس له فى الاشياء شبه كذلك ربنا و قول القائل انه ربنا احدى المعنى يعنى به انّه لا ينقسم فى وجود و لا عقل و لا وهم كذلك ربنا عز و جل
» شرح حديث : وحدت را امير المؤمنين ( ع ) در اين حديث به چهار قسم تقسيم نموده :
وحدت عددى ، وحدت نوعى ، وحدت بمعنى بى همتايى و وحدت بمعنى بساطت و داراى جزء و تركيب نبودن ، و دو قسم اول را از خدا سلب ، و دو قسم ديگر را براى او ثابت نموده است .
واحد عددى چيزى است كه تحت شماره در آيد و چيزى كه شبيه و نظير نداشته
هامش
( 1 ) - مجلد اول ص 100 - 120