و طواف و تطوف بمعنى دور چيزى گرديدن است مانند طواف حول البيت و تعبير از سعى بين صفا و مروه بتطوف ، باعتبار اينست كه سعى كننده رفت و آمد مىكند كانّه دور مىزند ولى سعى اعمّ است از ذهاب و اياب و ذهاب تنها و از اين جهت تعبير بطواف احسن و افصح است .
وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً
تطوع از طوع بمعنى طاعت است و تطوع خير ، بمعنى عمل خوبى را از روى طوع انجام دادن است از اينجهت گفتند تطوع در مورد عمل مندوب استعمال مىشود بنا بر اين ظاهر اينست كه مراد از تطوع خير سعى بين صفا و مروه است كه در حج و عمره مستحبى انجام مىشود زيرا حج و عمره مستحبّ هم بدون سعى صحيح نيست .
و مراد خصوص سعى بين صفا و مروه نميباشد زيرا دليل بر استحباب آن مستقلا از نظر اخبار و فتاوى علماء نداريم و همچنين مراد از تطوع خير اتيان بجميع خيرات و طاعات نميباشد زيرا مناسبت با جملات آيه ندارد .
فَإِنَّ اللَّهَ شاكِرٌ عَلِيمٌ
جواب جمله شرط است و تعبير بشاكر از باب لطف و عنايت است و گرنه كسى نعمتى به خدا نمىدهد و نفعى از اعمال كسى عايد خدا نميشود كه شكر و قدردانى آن را بجاى آورد . يعنى خداوند باعمال بندگان جزاى نيكو ميدهد و عالم بافعال آنهاست و هيچ فعلى را بدون جزاء نميگذارد و عمل خيرى در پيشگاه او از بين نميرود .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 159 ]
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلْنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَ الْهُدى مِنْ بَعْدِ ما بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتابِ أُولئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللاَّعِنُونَ ( 159 )
( محققا كسانى كه آنچه را از نشانههاى آشكارا و هدايت كه نازل كردهايم