افعال و اعمال مترتب ميگردد نسبتش با اموال و انفس عموم من وجه است .
و بعضى از مفسرين گفتند آيه براى استنهاض مسلمين به جهت قتال است و خبر ميدهد آنان را كه بسا در معركه قتال چنين مصائب و بلياتى رخ ميدهد و كسى برحمت و هدايت حق و سعادت نائل مىشود كه در قبال آن صبر ورزد و گفتند در آيه قبل كه ذكر حيات مقتولين در راه خدا شده تلويحى به اين معنى هست ولى در خود آيه دليلى بر اين معنى نيست و خبرى نيز در اين مورد بدست نيامده بلى در بعضى اخبار وارد شده كه آيه درباره زمان قبل از ظهور قائم است لكن در خود آن اخبار تصريح شده كه اين تأويل آيه است ، بنا بر اين وجهى براى اختصاص آيه نيست و عموم آن باقى است ، اما چون مخاطب مؤمنين ميباشند ، كفار و معاندين از مورد آيه بيرونند .
وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ
بعد از آنكه در دو آيه قبل امر بصبر فرمود و بيان نمود كه خدا با صبر كنندگان است خطاب به پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرمود به اينكه صبر كنندگان را مژده ده كه صلوات و رحمت و هدايت پروردگار شامل حال آنان خواهد بود و آيات و اخبار بسيار در فضيلت صبر وارد شده كه در ذيل آيه
وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ
متذكر شدهايم « 1 » و از براى صبر اقسامى است كه هر كدام باسم خاصى بيان مىشود مثلا صبر در جنگ شجاعت است ، صبر بر كف نفس از محرمات تقوى ، صبر از شهوات ، عفت ، صبر بر فضول عيش زهد ، و صبر بر زحمت عبادات ، طاعت و صبر بر ترك شبهات ورع و صبر بر اذاعه سر ، كتمان است الى غير ذلك از اقسام آن .
و از اين بيان معنى اين كلام كه صبر رأس ايمان است ظاهر مىگردد زيرا اكثر اخلاق حميده از نتائج صبر است و خود صبر ثمره ايمان است .
هامش
( 1 ) - مجلد ثانى ص 19