و حدّ اين خوف اينست كه بيأس نرسد كه از فعل طاعت مانع گردد چنانچه حدّ رجاء اينست كه بايمن شدن از عذاب الهى نرسد كه اين هر دو « ياس من روح اللَّه و امن من مكر اللَّه » از گناهان كبيره است .
2 - جوع : و همچنين است عطش ، و گرسنگى و تشنگى اگر از مسامحه بنده در تحصيل معاش باشد مستند به خود اوست و از مورد آيه خارج است ولى اگر بواسطه تهى دستى يا ظلم ستمكاران باشد مورد آيه است و اگر از جهت زهد در دنيا و رياضت مشروعه باشد از عنوان بلاء بيرون است .
3 - نقص اموال كه شامل سرقت مال يا اخذ ظالم ، آفت زراعت ، كسر تجارت خرابى بيوت ، از بين رفتن مال بواسطه زلزله يا سيل يا حريق و نحو اينها ميگردد امّا انفاقات واجبه مانند خمس و زكات و نفقه واجب النفقه و همچنين انفاقات مستحبه از صدقه و احسان و غيره از جهتى از عنوان بلا خارج است هر چند از جهت اينكه وسيله امتحان و اختبار است عنوان بلاء بمعنى آزمايش بر آنها صادق است .
4 - نقص انفس : كه شامل تلفات نفوس در اثر تصادمات و غرق و هدم و حرق و قتل و امراض جسمانى و از دست دادن اولاد و بستگان و همچنين نقص بعضى از اعضاء مانند كورى و كرى و قطع بعض از اعضاء و جوارح و نحو اينها ميگردد .
و اما شهادت در راه دين و موت طبيعى براى مؤمنين مانند انفاقات واجبه و مستحبه از جهتى خارج و از جهتى داخل در عنوان بلاست .
5 - نقص ثمرات : اگر مراد از ثمرات ، فواكه و اشجار و حبوب و نباتات باشد از باب عطف خاصّ بعامّ است زيرا اموال شامل ثمرات هم مىشود و اگر مراد ثمرات ميوههاى دل كه عبارت از اولاد است باشد ، انفس شامل آن مىگردد و باز از قبيل عطف خاص بعام است و اگر مراد مطلق فوائد و نتائجى است كه بر
اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى) — صفحة 257
مساهمون: السيد عبد الحسين الطيب
ص٢٥٧