به نظر ميآيد و اللَّه اعلم . اينست كه آيه سابقه براى اتمام علاماتى است كه در كتب انبياء سلف براى معرفى اين پيغمبر ذكر شده بود كه عبارت از نماز خواندن به دو قبله باشد و تا اين حكم نيامده بود ميگفتند اين آن پيغمبرى نيست كه ما اوصاف او را ديدهايم اگر چه بعد از آن هم ايمان نياوردند ولى راه عذر براى آنها بسته شده و اين نكته از جمله
وَ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ
استفاده مىشود .
و آيه دوم براى بيان اثبات هميشگى قبله دوم يعنى كعبه است كه اين قبله مانند قبله سابق ( قبله بودن آن ) موقت و محدود نيست بلكه الى الابد ثابت و محقق است مانند شريعت محمدى كه تا قيامت باقى است بر خلاف شرايع سابقه كه مدتش محدود و موقت بوده است و اين نكته از جمله
وَ إِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ
استفاده مىشود زيرا حق بمعنى ثابت و غير قابل زوال است .
و آيه سوم وعده ميدهد كه تشريع اين حكم به منظور اتمام نعمت است و اين وعده در آيه شريفه
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً
« 1 » انجاز شده است و بيان اين مطلب اينست كه موضوع اكمال دين و اتمام نعمت الهى يعنى ولايت امير المؤمنين و ائمه طاهرين مقدماتى داشته كه از آن جمله همين تشريع قبله است زيرا كعبه خانهء است كه حضرت ابراهيم و اسمعيل بناء نموده و در حين بناء از خدا درخواست كرده كه از ذريه او امة مسلمة قرار دهد ، از اينجهت بايد مردم متوجه اين خانه شده و اهميت آن را دريابند .
و مقدمه ديگر فتح مكه بوده كه در سوره فتح بيان نموده و وعده اتمام نعمت را داده
إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ
براى اينكه خانه خدا را از بتها و ارجاس پاك نموده و براى
هامش
( 1 ) - سورة المائدة آيه 6