و امكنه و زمانها و ساعات شب و روز و غير اينها و بالاتر از همه ذات اقدس پروردگار مىباشد .
وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً
و پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم دربارهء ائمه اطهار شهادت ميدهد كه بامر امامت قيام كرده و بوظايف محوله به خود رفتار نمودهاند و نه تنها رسول خدا شاهد بر ائمه هدى است بلكه شاهد بر جميع شهداء امم گذشته نيز مىباشد چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد
فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً
« 1 » و از اين آيات استفاده مىشود كه پيغمبر اكرم و ائمه اطهار حيات و مماتشان يكسان است و ارواح مقدسه آنها احاطه به همه جهان دارد و مظهر اتمّ صفات پروردگار مىباشند و بر طبق اين معنى اخبار بسيار وارد شده است .
وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها
ما ، نافيه و جعل تكليف است يعنى واجب نكرديم توجه به قبله را و احتياج بتقدير نيست چون قبله موضوع حكم و مورد تكليف فعل مكلف است و پيداست كه مراد فعل مترتب بر اين موضوع مىباشد مانند
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ
« 2 » كه مراد وطى امهات است و مانند
إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ
« 3 » كه مراد شرب خمر است و مانند
إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِيرِ
« 4 » كه مقصود اكل ميته است و امثال اينها و قبله مكان يا شيئى است كه انسان مقابل خود قرار ميدهد و در اين آيه مراد كعبه معظمه است نه بيت المقدس كه بسيارى از مفسرين بقرينه
كُنْتَ عَلَيْها
گمان كردهاند ، ببيان اينكه « كنت » فعل ماضى است و قبلهء كه
هامش
( 1 ) - سورة النساء آيه 40
( 2 ) - سوره النساء آيه 77
( 3 ) - سورة المائده آيه 92
( 4 ) - سورة البقره آيه 168