فَلا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ
اگر گفته شود با اينكه موت امر غير اختيارى است چگونه متعلق نهى قرار گرفته ؟ در جواب گوئيم بازگشت اين نهى بامر اختيارى است و تقدير اينست كه « الزموا الاسلام لئلا يقع موتكم الّا فى هذا الحال » يعنى هميشه ملازم مسلمانى باشيد تا اينكه مرگ نيابد شما را مگر در حال مسلمانى .
و اما موت نسبت بحيوة نباتى و حيوانى امر عدمى است يعنى زوال قوه نمو و انبات و زوال بخار متصاعد از قلب عبارت از موت نباتى و حيوانى است ولى نسبت بحيوة انسانى عبارت از انتقال از نشئه به نشئهيى ديگر است و تفصيل اين مطلب را در كلم الطيب متذكر شدهايم « 1 »
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 133 ]
أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قالَ لِبَنِيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِلهاً واحِداً وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ ( 133 )
( بلكه آيا شما حاضر بوديد هنگامى كه يعقوب مشرف بمرگ بود پس فرزندان خود را گفت كه چه چيز را از بعد من پرستش ميكنيد ؟ گفتند خداى تو و خداى پدران تو ابراهيم و اسمعيل و اسحق را كه خداى واحد است عبادت ميكنيم و ما نسبت به او تسليم شوندگانيم ) « ام » براى اضراب و انكار است و ظاهر اينست كه خطاب بيهود باشد و آيه ردّ بر ادعايى است كه آنان مىنمودهاند و حال آنكه علمى به آن
هامش
( 1 ) - مجلد سوم ص 48 - 50