افضل است مأمور بمتابعت از ملت ابراهيم مىشود
ثُمَّ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً
« 1 »
قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي
مراد از ذريّه اولاد طاهرين حضرت ابراهيم يعنى اسمعيل و اسحق و احفاد طاهرين آنهاست چنانچه ظاهر در اين معنى است اخبار مانند خبرى كه در كافى از عبد العزيز بن مسلم از حضرت رضا ( ع ) روايت نموده « 2 » و غير آن بر اين معنى دلالت دارد و مصداق اتمّ و اكمل آن حضرت محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و اوصياى طاهرين اوست چنانچه در چند آيه بعد از آن ميفرمايد
رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ
الى ان قال
رَبَّنا وَ ابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ
« 3 » و همچنين خبر سابق الذكر بر اين معنى دلالت دارد .
قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ
مراد از عهد خدا همان امامت است و ظالم اعم است از ظلم به حق كه شرك و كفر و ضلالت باشد يا ظلم به غير كه انواع آزار و تجاوزات را شامل مىشود و ظلم بنفس كه فسق و فجور و مطلق معاصى باشد بنا بر اين هر غير معصومى ظالم است و عهد خدا و امامت تنها بمعصومين ميرسد و غير معصوم از اين فيض محروم است .
علاوه بر اينكه اين مقام منيع به حضرت ابراهيم بعد از اتمام كلمات و تحصيل قابليت داده شده و در ذريه او نيز به كسانى كه واجد قابليت بوده و مدارج كمال عبوديت و بندگى را پيموده باشند اعطاء مىشود .
« مقام دوم » در ذكر اخبار وارده در تفسير كلمات و غيره :
در مجمع البيان از تفسير على بن ابراهيم از حضرت صادق عليه السّلام روايت
هامش
( 1 ) - سورة النحل آيه 124
( 2 ) - كتاب الحجة صفحه 198 - 230 طبعة جديده
( 3 ) - سورة البقره آيه 127