[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 115 ]
وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ ( 115 )
( مشرق و مغرب براى خدا است ، پس بهر طرف رو بگردانى آنجا مورد توجه خداست بدرستى كه خدا محيط به همه چيز و داناى بهر قصدى است )
لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ
ذكر مشرق و مغرب در آيه براى مثال و نمونه است يعنى همه جهات براى خدا و در حيطه علم و قدرت و سلطنت اوست ، بقرينه جمله بعد كه عموم در همه امكنه و جهات است و مقيد بقيدى نشده و مىتوان گفت مشرق و مغرب دو جهت اضافى است كه شامل جميع جهات مىشود زيرا پس از اثبات كرويت زمين و حركت وضعى آن هر نقطهء از نقاط آن مشرق و مغرب است و تنها دو نقطه جنوب و شمال حقيقى از آن مستثنى است و از اينجهت در آيات ديگر نيز اين تعبير شده مانند
وَ رَبُّ الْمَشارِقِ
« 1 » و
رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ
« 2 » و لام للَّه لام ملكية است يعنى همه جهات و نقاط ملك خداست و هيچ مكانى از تحت علم و قدرت و احاطه او بيرون نيست بنا بر اين خداوند جسم نيست كه در مكانى و جهتى دون ساير امكنه و جهات باشد بلكه به همه جهات و بجميع عوالم احاطه دارد ، و شايد كلمه واسع اشاره به همين معنى باشد چنانچه ميفرمايد :
وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ
« 3 »
وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ
« 4 » و مراد از احاطه ، احاطه جسمى بجسم ديگر نيست بلكه احاطه قيوميت و قدرت است .
هامش
( 1 ) - سوره و الصافات آيه 5
( 2 ) - سوره الرحمن آيه 17
( 3 ) - سوره ق آيه 15
( 4 ) - سورة البقرة آيه 182