و گفتهاند : مراد ازين مهاجراند . و ازين جهت گفت : « منكم » . « 1 »
و گفتهاند : عام است ، و « منكم » تبيين راست . « 2 »
لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ :
خليفه گردانيم ايشانرا در زمين ،
« خليفه » ، كسى را گويند كه قايم مقام كسى شوذ كه پيش از وي بوذه باشد .
و « لام » ، لام جواب قسم است . و قسم ، مضمر و قول مقدر .
و « ارض » ، و گفتهاند مكّه است . و مهاجر آن را از خذاي - تعالى - مىخواهذ . « 3 »
و گفتهاند : مراد ، همه زمين است . « 4 »
آنچه بيان كرديم ، مذهب اهل سنت و جماعت است . اما مذهب اهل حق ، آنست كه اين آيت در شأن امير المؤمنين و يازده فرزند او منزل شده است . و دليل برين ، احاديث بسيار وارد است .
حديث اول . در صحيح بخاري و مسلم ، مذكور است باسناد ، از جابر بن سمره رضى اللّه عنه ، قال :
سمعت رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله :
« لا يزال الاسلام عزيزا الى اثنى عشره خليفة كلهم من قريش » . « 5 »
هامش
( 1 ) - تبيان 7 / 455 ، مجمع 7 / 152 .
( 2 ) - طبرى 18 / 109 ، كشاف 3 / 251 .
( 3 ) - تبيان 7 / 455 ، مجمع 7 / 152 .
( 4 ) - طبرى 18 / 109 ، تبيان و مجمع - همان صفحات .
( 5 ) - خصال 2 / 470 باب 12 ح 17 و 472 ح 23 ، صحيح بخارى 4 / كتاب 93 -