فرزند نداشت . و اسم وي بعربي عمرو « 1 » بوذ ، و بعبرانى اسكندر . « 2 » چون بالغ شذ ، صالحى بوذ . خذاى - عز و جل - او را گفت :
اى ذو القرنين ! من كه خذاوندم ، ترا بامم زمين مىفرستم ، و زبان ايشان مختلف است . و اين امم در همه روى زمين [ 106 - ر ] متفرقاند . دو امت از ايشان ، طول زمين كلى ميان ايشان افتاده است . و دو امت را عرض زمين در ميان است . و امتى در وسط زميناند . و اين امم سه قسماند :
جن و انس و ياجوج و ماجوج .
آن امت كه ميان ايشان طول زمين است ، مقر ايشان آفتابست ، و ايشانرا « ناسك » گويند . و آن امت ديگر كه مقر ايشان مطلع آفتابست ، ايشانرا « منسك » گويند . و آن دو امت كه عرض زمين در ميان ايشانست ، يكى در قطر ايمن زميناند ، و ايشانرا « هاويل » خوانند . و امت ديگر از ايشان در قطر ايسر زميناند ، و ايشانرا « ياويل » « 3 » گويند . « 4 » قوله :
حَتَّى إِذا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ ؛
يعنى : لا يزال در بلاد زمين سير ميكرد و فتح ميكرد ، تا باقصاى عمارة زمين برسيذ ، و آنجا آبى عظيم گذر بيافت .
وَجَدَها تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ ؛
يعنى : در اقصاى عمارت زمين ، در حد مغرب ، آنجا بيافت آفتاب را كه در آبي فروميرفت « ذات حماة » ، و خواندهاند : « حامية » ، « 5 » يعنى : گرم .
هامش
( 1 ) - كشف 5 / 736 .
( 2 ) - كشف الاسرار و ابو الفتوح رازى ، همان صفحات . ابو الفتوح ( اسكندروس ) .
( 3 ) - ابو الفتوح : تاويل .
( 4 ) - طبرى 16 / 13 - 16 ، رازى 7 / 387 - 379 ، كشف الاسرار 5 / 736 .
( 5 ) - طبرى 16 / 9 ، تبيان 7 / 85 ، مجمع 6 / 489 .