دست از آن برداشتهاند .
سؤال 220 . قناتى است متروكه كه در حدود 15 سال بعضى از اهل صحرا حريم آن را به ديگران فروخته و جزو املاك خود نمودهاند آيا خريد آن جايز بوده يا نه و در صورت عدم جواز آيا براى فروش از طرف مالكين همسايگان مجاور حريم حق اولويت بر ديگران دارند يا ندارند و مدتى نيز حريم قنات معبر بوده و زمينهاى زيادتر از حريم از مال كيست ؟
جواب : 1 . حريم قنات از مال مالكين است تا مادامى كه اعراض نكردهاند .
2 . حريم قنات به اندازهاى است كه گلريز تنقيه چاهها و جوى آن به حسب نظر عرف باشد .
3 . حق شفعه براى همسايهها نيست اگر مالكين بيش از دو نفر باشند .
4 . خريدوفروش حريم قنات به جز از مالكين و يا ولى و يا وكيل آنها صحيح نيست و در مورد مالكين صغير و مجنون و تمام قاصرين اگر مصلحت آنهاباشد ، بايد با اذن ولىّ آنها فروش واقع شود .
5 . فروش سهم مشاع اگرچه جايز است ولى براى افراز بايد با رضايت همه مالكين باشد .
6 . زمينهاى اطراف قنات كه بيش از حريم است اگر مالك مخصوصى ندارد و حريم صحرا و يا قريه مثل كودريز و محل جمع گوسفندان و مانند اينها هم نيست از مباحات اوليه است و تصرف در آن به عنوان تحجير و احيا براى همه مسلمانان جايز است .
7 . اگر اين حريم قنات در زمانى كه رفت و آمد از آن مزاحم احتياجات قنات نبوده راه عمومى شده ، به اندازه راه آن را بنابر احتياط واجب هيچ كس نمىتواند تصرفكند چون اصل ملكيت حريم در نظر عرف و عقلا معلوم نيست كه شامل قراردادن آن را راه عمومى شود و چون ملكيت از اول توسعه ندارد مثل ساير جاهايى كه جايز نيست در ملك غير تصرف كرد نيست البته در صورتى كه زمين موات باشد كه مفروض مسأله
الدلائل الظاهرات (استفتائات واستدلالات) — صفحة 101
مساهمون: الشيخ محمد على إسماعيل پور القمشهاى
ص١٠١