در روايات از سه گناه ديگر به عنوان عامل سوءظن ياد شده است . ترس و اضطراب از ديگران و يا از وجدان خود به واسطه انجام برخى قبايح ، بخل و حسادت به جهت ترقى و تكامل كسى ، حرص نسبت به جمع دنيا از مقام و جاه گرفته تا پول و ثروت ، هر سه مجموعاً گناهى بنام « سوء الظن » خلق مىكنند .
قال رسولاللَّه صلى الله عليه و آله :
« انَّ الْجُبْنَ وَالبُخْلَ والْحِرْصَ غَريزَةٌ واحِدَةٌ يَجْمَعُها سُوءُ الظَّنِّ » « 1 »
3 - فراموشى گناهان
از عوامل مهم بدگمانى فراموشى گناهان خود است ، آن كس كه عيوب خويشتن را از خاطر خود برده است ، همواره پى ديگران رفته و اعمال آنها را با چاقوى جراحى خويش شكافته و با ذهن منفىباف خود ، احتمالات خطا را يكى پس از ديگرى طرح مىكند و با ذرهبين حقد و حسد ، آنها را بزرگ و بزرگتر جلوه مىدهد .
چه زشت است آدمى بار خطاهاى خود را به فراموشى بسپرد و در ديدهها و شنيدههاى ديگران كنكاش كند ، در حالى كه گناهان خود قطعى و خطاى ديگران احتمالى است .
حضرت مسيح عليه السلام در ضمن مواعظش مىفرمايد :
« يا عَبيدَ السُّوءِ تَلُومُونَ النّاسَ عَلَى الظَّنِّ وَلا تَلُومُونَ انْفُسَكُمْ عَلَى الْيَقينِ » « 2 »
وظيفهء ما
اگر چيزى از كسى ديديم و يا شنيديم به طورىكه ظاهر آن خلافى آشكار بود ولى احتمالات ديگرى ولو نادر ديده شد ، وظيفهء ما اين است كه سخن يا عمل او را حمل بر وجهى نيك نمائيم و از ميان همه جنبههاى منفى ، بهترين وجه را برگزينيم .
هامش
( 1 ) - همانا ترس ، بخل و حرص غريزهاى واحد هستند و سوءظن آنها را جمع مىكند . ( بحار الانوار - جلد 73 - صفحه 304 ) .
( 2 ) - اى بندگان بد ، مردم را به صِرف احتمال ملامت مىكنيد و خود را با يقين به معصيت ، سرزنش نمىنمائيد ؟ ( تحف العقول - صفحه 601 ) .