پس در واقع دشمن اصلى انسان نفس اوست و بههمين جهت آيات و روايات بسيارى به آن پرداخته و خطر آن را گوشزد نمودهاند .
قال رسولاللَّه صلى الله عليه و آله :
« اعْدى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتى بَيْنَ جَنْبَيْكَ » « 1 »
و نيز فرموده است :
« إنّ الشَّديد لَيْسَ مَنْ غَلَبَ النَّاسَ وَلكنَّ الشَّديدَ مَنْ غَلَبَ عَلى نَفْسِه » « 2 »
روايتى كه در آغاز بحث گذشت نيز بر اهميت جهاد نفس نسبت به جهاد جان اشاره كردهاست . خبر ذيل هم به برترى اين جهاد در مقايسه با جهاد با دشمن درونى مىپردازد .
قال رسولاللَّه صلى الله عليه و آله :
« انَّ افْضَلَ الْجِهادِ مَنْ جاهَدَ نَفْسَهُالَّتى بَيْنَ جَنْبَيْهِ » « 3 »
ويژگىهاى نفس
نفس داراى دو قابليت در وجود انسان است ، مىتواند در سير الىاللَّه نقش ايفا كند و يا آدمى را به قعر آتش روانه نمايد .
« وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها ،
فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها »
« 4 »
حضرت امير عليه السلام نيز مىفرمايند :
هامش
( 1 ) - بدترين دشمن تو نفس تو است كه در دو سوى تو مىباشد . ( بحارالانوار - جلد 70 - صفحه 64 ) .
( 2 ) - قدرتمند آن نيست كه بر ديگران غلبه كند ، بلكه كسيست كه بر نفس خود فائق آيد . ( مجموعه ورام - جلد 2 - صفحه 10 ) .
( 3 ) - بالاترين جهادها اين است كه انسان با نفسِ در دو سوى خود جهاد نمايد . ( وسايل الشيعه - جلد 11 - صفحه 123 ) .
( 4 ) - ( شمس ، 7 و 8 ) قسم به نفس و آنكه آن را منظم ساخته ، و فجور و تقوا را به آن الهام نموده است .