مثلًا كسى در مىزند و سراغ شخصى را مىگيرد كه در خانهء شماست و شما پشت در را در نظر گرفته و مىگوئيد اينجا نيست . يا كسى سؤال مىكند ناهار خوردهايد ، شما مىگوئيد بلى و منظور ناهار روزهاى گذشته است . و يا مىپرسند شما مرتكب چنين خطائى شدهايد و شما مىگوئيد : استغفراللَّه مگر هيچ عاقلى چنين مىكند و . . .
توريه جايز و گاهى واجب مىباشد و تا انسان مىتواند توريه كند ، مشروع نيست دروغ بگويد .
در كتاب مستطرفات سرائر آمده است : شخصى از امام صادق عليه السلام سؤال كرد :
كسى را ميخواهند ، وى به كنيزش مىگويد : بگو اينجا نيست . ( موضعى كه وى در آن محل نبوده است ) چه حكمى دارد ؟ حضرت فرمودند :
« لا بَأسَ لَيْسَ بِكَذِبٍ » « 1 »
برخى كلمات و سخنان حضرت ابراهيم عليه السلام و حضرت يوسف عليه السلام كه در قرآن كريم آمده است ، قابل تأمل است ، حضرت ابراهيم عليه السلام در جواب قوم خود كه پرسيدند : چه كسى بتها را شكسته است ؟ فرمود :
« قالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هذا . . . »
« 2 »
در حالى كه بت بزرگ چنين عملى از او صادر نشده بود .
و يا در جواب كسانى كه به وى گفتند : به تفريح و جشن برويم ، گفت :
« فَقالَ إِنِّي سَقِيمٌ »
« 3 » ، در حالى كه وى برحسب آنچه كه از واقعه رسيده است ، ناراحتى مزاجى نداشتهاند .
و يا حضرت يوسف عليه السلام به برادران خود گفت :
« . . . أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسارِقُونَ »
« 4 »
هامش
( 1 ) - باكى نيست ، اين دروغ نمىباشد . ( وسايل الشيعه - جلد 8 - صفحه 580 ) .
( 2 ) - ( انبياء - 63 ) ابراهيم گفت : بلكه اين كار را بزرگشان كرده است .
( 3 ) - ( صافات - 89 ) ابراهيم گفت من بيمارم .
( 4 ) - ( يوسف - 70 ) اى كاروانيان شما دزد هستيد .