علامهء طباطبائى رحمه الله در تفسير الميزان در مورد اين اثر از دروغ ، برهانى عقلى اقامه مىفرمايد كه خلاصه آن با اضافه توضيحات ما ، چنين است :
نظام هستى ، كاملًا به هم مرتبط و چون رشتهاى زنجير و چرخهاى گردان مىباشد كه دائماً در حال تغيير و تحول است ، بهطورىكه اگر يك حلقه بگسلد تمام نظم اين سازمان به هم مىريزد و اثر گسستگى در ساير حلقه ها آشكار مىشود .
هر حلقهاى آثار و پيامدهائى دارد ، وقتى باشد اثرات وى پىدرپى خواهند آمد ، ولى اگر حذف شود ، نوعى دوگانگى را در پى خواهد داشت ، زيرا از سوئى براى تكميل چرخهء حيات ، آثار و تبعات آن حلقه لازم است و از طرف ديگر نبود حلقه ، نبود اثر را مىطلبد .
لذا اگر انسان چيزى را كتمان كند و دروغ بگويد چون توان حفظ تمام ملزومات آن را ندارد ، در طول مسير ، ناگزير آثارى براى تكميل رشته بروز ميدهد كه از حقيقت حلقهء مفقوده خبر مىدهد و اين باعث رسوائى دروغگو مىشود . « 1 »
قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله :
« انَّ الْكَذِبَ يُسَوِّدُ الْوَجُهَ » « 2 »
گويند :
سلطان حسين ميرزا حاكم خراسان و زابلستان ، هدايائى توسط اميرحسين ابيوردى براى سلطان يعقوب حاكم آذربايجان فرستاد ، از جملهء هدايا « كليات جامى » بود كه مىبايست ابيوردى آن را از كتابدار تحويل گيرد و ضميمهء هدايا كند .
ابيوردى درخواست كتاب كليات جامى كرد و كتابدار كتابى به وى داد . وقتى او به دربار سلطان يعقوب رسيد ، سلطان از خستگى راه جويا شد ، ابيوردى گفت : چون كليات جامى بههمراه داشتم خسته نشدم !
هامش
( 1 ) - ( تفسير الميزان - جلد 11 - صفحه 103 ) .
( 2 ) - دروغگوئى روى را سياه ميگرداند . ( الترغيب - جلد 3 - صفحه 596 ) .