مىدهد و او را وادار به جمع اموال پشت سر مىنمايد ، امور معنوى را مملو از شك و ترديد مىكند و لذّات مادى را تزئين مىنمايد . اين تفسير منافاتى با تفسير اوّل نداشت و هر كدام شيوهاى از كيفيت عمل شيطان را بيان مىدارد . لازم به ذكر است بيان نكردن جهت بالا و پائين از سوى ابليس شايد به اين جهت باشد كه اكثر فعاليتهاى آدمى به چهار جهت اصلى است و او از راه كارهاى عادى انسان و نه امور خارج از عادت ، آدمى را اغوا مىكند .
7 - تشكيك اعتقادى
هدف اصلى ابليس كافر نمودن بنىآدم است واو از گناهان اخلاقى به
عنوان مقدمهاى براى ويران كردن پايههاى اعتقادى استفاده مىكند .
امام صادق عليه السلام مىفرمايد : ابليس به حضرت عيسى عليه السلام گفت : آيا خداى تو مىتواند زمين را در تخممرغى بگنجاند بدون اينكه تخم مرغ تغيير هيأت دهد ؟
حضرت به وى فرمود :
« انَّ اللَّهَ تَعالى عَزَّ وَعَلا لا يُوصَفُ بِالْعَجْزِ ، وَالَّذى قُلْتَ لايَكُونُ » « 1 »
8 - تغيير سياست بر حسب شرايط زمانه
سياستهاى ابليس مطابق دگرگونى زمانه دائماً در حال تغيير است ، و در هر زمانى نوعى از معاصى را ترجيح مىدهد . روزى خبر از برخى آلات موسيقى و بازىهاى امروزى نبود ، اما اينك موسيقى و قمار در جهان ، خيل عظيمى از خلايق را فريب داده است بهطورىكه ساعتها و بلكه حساسترين لحظات زندگى را در شبانه روز با آن سپرى مىكنند و برخى آن را جزء جدانشدنى زندگى خود مىدانند و حتى عدهاى آن را ، راه رسيدن به كمال مىشمارند .
هامش
( 1 ) - خداى متعال توصيف به عجز نمىشود ولى آنچه كه گفتى امكان عقلى ندارد . ( بحارالانوار - جلد 63 - صفحه 252 ) .