وقتى جدال كننده كذب ، افتراء و تهمت ، سب و شتم ، مكابره و عناد را براى اثبات ادعاى خود به كار مىبرد ، آيا تشكيك جدّى در اعتقاد وى و آنچه را كه ادعا مىكند پيش نمىآيد ؟ و آيا اين سؤال به ذهن مخاطب خطور نمىكند كه : اگر حق هستى چرا چنين برآن اصرار مى ورزى ؟
بر اين اساس و بهخاطر اهميت جدال ، قرآن كريم حتى جدال حسن را نپذيرفته ، و براى بيان حق ، تنها جدال احسن ( نيكوتر ) را پيشنهاد فرموده است .
مصاديق جدال غير احسن
يكى از مصداقهاى واضح جدال غير احسن ، جدال و گفتگو از مسألهاى بدون علم و آگاهى و دليل كافى از آن و با صرف شنيدهها و گفتهها و يا اعتقادات خرافى گذشتگان است . قرآن كريم بارها از چنين نوعى از جدال نهى فرموده است .
« إِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ ما هُمْ بِبالِغِيهِ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ »
« 1 »
« وَ الَّذِينَ يُحَاجُّونَ فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ ما اسْتُجِيبَ لَهُ حُجَّتُهُمْ داحِضَةٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ عَلَيْهِمْ غَضَبٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ »
« 2 »
جدال قريش و ديگر كفار در مورد معاد و رستاخيز ، بارها در قرآن كريم آمده است .
هامش
( 1 ) - ( مؤمن - 56 ) كسانى كه در آيات خداوند بدون اينكه دليلى بر آنها آمده باشد ، مجادله مىكنند ، در دلهايشان جز غرور چيزى نيست و هرگز به مقصود خود نخواهند رسيد ، پس به خدا پناه بر كه او شنوا و داناست .
( 2 ) - ( شورى - 16 ) آنان كه بعد از پذيرفتن دعوت خدا دربارهء او محاجّه مىنمايند ، دليل آنها نزد خدا باطل است و غضب و عذاب شديد براى آنهاست .