« . . .
إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُقْتَدُونَ »
« 1 »
قرآن اين رسم باطل را مذمت مىنمايد و آدمى را به سوى تعقّل و تفكّر سوق مىدهد .
« وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا إِلى ما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ إِلَى الرَّسُولِ قالُوا حَسْبُنا ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ »
« 2 »
حضرت امير عليه السلام اطاعت كوركورانه از پدران را چنين مورد نكوهش قرار داده است :
« الا فَالْحَذَرَ الْحَذَرَ ، مِنْ طاعَةِ ساداتِكُمْ وَكُبَرائِكُمْ ، الَّذينَ تَكَبَّروُا عَنْ حَسَبِهِمْ وَتَرَفَّعُوا فَوْقَ نَسَبِهِمْ وَالْقَوُ الْهَجينَةَ عَلى رَبِّهِمْ وَجاحَدُوا اللَّهَ عَلى ماصَنَعَ بِهِمْ مُكابَرَةً لِقَضائِهِ وَمُغالِبَةً لِآلائِهِ ، فَانَّهُمْ قَواعِدُ اساسِ الْعَصَبِيَّةِ وَدَعائِمُ ارْكانِ الْفِتْنَةِ وسُيُوفُ اعْتِزاءِ الْجاهِليَّةِ » « 3 »
سومين عامل كه لازم است از آن صحبت شود عشق و محبّت زياد است ، دوستى بيش از حد به چيزى علقه آفرين است و آدمى را تحت سيطرهء همان قرار مىدهد . او ديگر همان را مىپسندد كه معشوق مىپسندد ، با چشم او مىبيند و با گوش او مىشنود ، و لذا حواس خود را كاملًا در حصار او محدود مىگرداند و از توجه به اطراف غافل مىشود .
هامش
( 1 ) - ( زخرف - 23 ) ما پدران خود را بر آئينى يافتيم و به آثار آنها اقتدا مىكنيم .
( 2 ) - ( مائده - 104 ) هنگامىكه به مشركين و كفار گفته شود بهسوى آنچه كه خدا نازل فرموده و بهسوى پيامبر بيائيد ، ميگويند ، آنچه را از پدرانمان يافتيم ما را بس است ، آيا اگر پدران آنها چيزى نميدانستند و هدايت نيافته بودند ، باز از آنها پيروى مىكنند ؟
( 3 ) - زنهار ، زنهار از اطاعت بزرگتران و رؤسايتان ( رؤساى كفر ) ، آنها كه بهواسطه مقام خود تكبر كنند و خود را بيش از نسب خويش شمارند ، و اوصاف ناپسند را به خدا نسبت مىدهند و به انكار نعمتهاى خدا پرداخته تا با قضاى او ستيز كنند و نعمتهايش را ناديده گيرند ، همآنها پايهء تعصب واركان فتنه و شمشير تفاخر جاهليّت هستند . ( نهج البلاغه - خطبه 234 به ترتيب فيض و 192 به ترتيب صبحى ) .