معجزهء پيامبرتان ، براي پذيرفتن نبوّت أو وعمل به تورات أو پيمان گرفتيم . وچون براي سوابق آزادى مطلقتان در بىبند وبارى در دوران طاغوتِ وقت ، از أطاعت وعمل به واجبات آن سر باز زديد ، كوه طور را به نيروى جبرئيل ، از جاى بركنده ، در بالاى سر شما گرفتيم وگفتيم : بايد به آنچه به شما داديم ، به نيروى جسمي وروانى بگيريد ؛ وآنچه را در أو است ، متذكّر شويد وبه ياد آوريد ؛ به اميد آن كه در عمل ، تقوا پيدا كنيد .
بحث علمي
ظاهر ، آن است كه : پيمانِ ايمان به نبوّت وكتاب ، نخست به واسطهء دعوت موسى ومنطق ومعجزات أو ومبنى بر حجّت وبرهان بوده ؛ وبالا بردنِ كوه ، تنها براي ارعاب آنها از ذكر انحراف ويا وأدار كردن آنها به انجام واجبات تورات وترك محرّمات آن بوده ؛ وگرنه اكراه در ايمان قلبي ، غير معقول است .
[ تفسير آيهء 64 - 65 ]
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ . [ 64 ]
سپس شما پس از آن پيمان مؤكّد به تهديد واعجاز ، اعتقاداً وعملًا روى برتافتيد .
واگر نبود فضل ورحمت خدا بر شما به واسطهء انبياى بنىاسرائيل ودعوت محمّد صلى الله عليه وآله ، بىترديد ، شما از زيانكاران بوديد ، كه وجود خود به زيان داده بوديد .
وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ . [ 65 ]
ومسلّماً شما كساني از اسلافتان را كه دربارهء « سَبْت » - يعنى تنظيم روز شنبه واجتناب از صيد ما هي در آن - شناختيد ، كه چگونه فريبكارى كردند وماهيان را كه روز شنبه ، فراوان مىآمدند ، در كانالهاى أطراف رودخانه ، حبس كردند [ و ] روز يكشنبه گرفتند ؛ پس ما به آنها گفتيم : بوزينههاى مطرود وخوار شويد . يعنى ارادهء حتمي كرديم كه در جسم ، به صورت ميمون گردند ، تا روحشان اين مسخ وحقارت را دريابد . وبه محض اراده ، چنين شدند .