[ تفسير آيهء 52 - 54 ]
ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ . [ 52 ]
آن گاه پس از وقوع چنين خطايى ، در انتخاب خدا از شما بواسطهء توبه ورجوعتان درگذشتيم ، به اميد واحتمال اين كه سپاس گزاريد .
وَإِذْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ . [ 53 ]
وبه خاطر آريد آن زمان را كه به موسى ، كتاب وفرقان داديم ، باشد [ كه ] شما هدايت يابيد .
مراد از كتاب ، حقيقت تورات است ؛ يعنى معارف وحقايقى فرود آمده از اللَّه كه در گرو لفظ وكتابت ونقش نيست . وناميدنِ آن به كتاب ، بدين لحاظ است كه : مكتوبِ بالفعل ، در لوح محفوظ است ؛ ومكتوب بالقوّه ، به دست علماى آيندهء يهود .
و « فرقان » وسيلهء افتراق است ؛ ومراد ، يا تورات است كه وسيلهء جدايى ميان ايمان وكفر وحقّ وباطل در أصول وفروع است ؛ ويا معجزات ديگر موسى ، كه فاصل وداورىِ به حقّ ميان موسى وفرعون وپيروان آنها بود .
وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ الْتَّوَّابُ الْرَّحِيمُ . [ 54 ]
وبه خاطر آوريد هنگامى را كه موسى به قوم خود گفت : اى قوم من ! بدين جهت كه شما گوساله را به خدايى گرفتيد ، بىترديد ، به خودتان ستم كرديد . پس به سوى آفرينندهء خود باز گرديد ونفوس خود را بكشيد .
يعنى : سجدهكنندگان گوساله را ، كه به كيفر ارتدادشان - هر چند توبه نمودهاند - براي تكميل توبهءشان ، كساني كه سجده نكردهاند از طايفه خود آنها بكشد .
ويا آن كه : همهء توبه كنندگان ، براي اكمال مراتب توبه ، هواهاى نفساني خود را به وسيلهء عمل به رياضتهاى تورات ، بكشد .
اين دستور ، در نزد آفرينندهءتان ، براي شما بهتر است . وخداوند ، به دادن اين دستور ، بر شما عطف توجّه نمود .