وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ ، اشاره است به انتقال روح از برزخ به صحنهء قيامت ، به واسطهء نفخهء دوم صور ، يا از آن جا به قرارگاه ابدى وصحنهء خلودِ بهشت يا جهنّم .
بحث حديثي
أمير المؤمنين عليه السلام فرمود : « يَظُنُّونَ يعني : يوقنون . وظنّ آنان ، يقين است » .
ودر تفسير امام [ عسكرى عليه السلام ] آمده : « يَظُنُّونَ يعنى : آنها توقّع دارند ملاقاتى را كه بزرگترين كرامت خداوند بر بندگان خويش است . ويَظُنُّونَ گفتن براي اين است كه : آنها نمىدانند عاقبت امرشان به چه ختم مىشود ؟ چه آن كه پيامبر صلى الله عليه وآله فرمود :
مؤمن ، پيوسته از سوء عاقبت خود ، در هراس است ، تا آن گاه كه وقت مرگِ ملك الموت را ببيند » . « 1 »
[ تفسير آيهء 47 - 48 ]
يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ . [ 47 ]
اى فرزندان إسرائيل ! نعمتهايى را كه بر شما ارزانى داشتهام ، به ياد آوريد ؛ ونيز به ياد آوريد كه من شما را بر جهانيان ، برترى بخشيدم .
أكثر نعمتها را در ضمن آيهء 40 ذكر كرديم . وتكرار جملات آية ، براي تأكيد وبيان نعمتِ عظيمِ برترى دادنِ آنها بر جهانيانِ زمان آنها است ، نه جهانيان تا پايان جهان .
وَاتَّقُوا يَوْماً لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ . [ 48 ]
« جَزى عَنْهُ دَيناً » : قضاه ، وكفاه : يعنى بدهى أو را بر عهده گرفت وادا نمود .
ومراد از « شئ » گرفتارىهاى اخروى است . و « شفاعت » به معناى وساطت است . و « عدل » به معناى بدل وعوض است .
ومعناى آية ، اين است كه : تقوا وپروا كنيد از روزى كه هيچ كس از كسى ،
هامش
( 1 ) . تفسير منسوب به امام عسكرى عليه السلام ، ص 238 ، ح 116 ؛ بحار الأنوار ، ج 6 ، ص 176 ، ح 2 .