آن قضية اينكه :
نامها وأسماء تمام موجوداتى كه آفريده بود به آن موجود نامزد خلافت تعليم فرمود . سپس مجتمع عظيمى شامل كانديداى مذكور وهمه يا أغلب فرشتگان تشكيل داد . در آن محضر باشكوه همانند يك نمايشگاه جهانى از هر نوع وهر صنف از مخلوقات خويش نمونهاى حاضر فرمود . فرشتگان را دستور داد كه نامهاى أجناس نمايشگاه را يكايك بگويند يا بنويسند ويا مبنى بر استفادهء ديگرى از عبارت قرآن ، ماهيت أشياء وتجزيه وتحليلي از تركب وجودي ، وشرحي از خواص وآثار آنها را بيان كنند . فرشتگان را در اين باره علمي نبود ، دسته جمعى اعتراف به عجز وجهل كردند ، وچون از موجود زمين پرسش فرمود همه را يك يك شرح داد ونقصى در توضيح مورد سؤال باقي نگذاشت . فرشتگان را شگفتى عجيب رخ داد ويكباره تسليم شدند . خداوند فرمود : آيا از قبل به شما نگفتم مرا دانشهايى است كه شما از آن بىاطلاعايد ؟
وبالجملة از آيات سورهء بقره استفاده مىشود كه پس از خاتمه آزمايش فوق الذكر وظاهر شدن لياقت ذاتي موجود زمينى فرمان سجده وخضوع از طرف خداوند صادر گرديد .
بنا بر اين مىتوان گفت كه مراد از كلمهء « يختصمون » گفتگوهاى فرشتگان با پروردگار است « 1 » واطلاق اختصام بدان جهت است كه گفتارشان شبيه مجادله بوده نه تسليم بىچون وچرا . اين معنى مستلزم تحقق گناه از آنها نيست ؛ بلكه نظير همان است كه إبراهيم پيامبر با خدا داشت .
فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ وَجَاءَتْهُ الْبُشْرَى يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ . « 2 » هنگامى كه إبراهيم را خوف مهمانها از دل برفت وبشارت فرزند بيامد ، با ما دربارهء قوم لوط به مجادله برخاست .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 757 ؛ روض الجنان ، ج 16 ، ص 291 .
( 2 ) . سورهء هود ، آيهء 74 .