شدن به آتش وچشيدن ولمس كردن حرارت آن است « 1 » وگاهى به معنى دخول در آتش استعمال شده « 2 » ، وحاصل معنى دو آية آنكه طاغيان را در آخرت بدترين منزل وجايگاه است ؛ يعنى جهنمى كه حرارتش را كاملًا لمس خواهند كرد وچه بد جايى براي آنها آماده شده است .
هذَا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ .
هذا اشاره به جهنم وشر مآب است . خبر آن كه ( عَذابُنا ) « 3 » باشد محذوف است ومعنى آنكه جهنم وشر مآب ، كيفر وعذاب ما است در حق طغيانگران . برخى گفتهاند : خبر هذا ، كلمه حميم وغساق است . « 4 » وحميم در لغت آب به شدت داغ « 5 » ، وغساق آب به شدت سرد است « 6 » ، كه هر دو قابل نوشيدن نباشد ، واحتمال ديگر در كلمه غساق آنكه به معنى چرك بدبو است كه از اندام أهل آتش روان گردد وآن را به اجبار به خودشان بخورانند . « 7 » « فَلْيَذُوقُوا » امر غايب است وتوجه كلام به فرشتگان به منظور اصدار فرمان بر آنها كه حميم وغساق را بر طغيانگران بنوشانند .
وشكل به معنى مشابه وهمانند « 8 » وأزواج جمع زوج به معنى صنف ونوع است « 9 » ومراد بيان أنواع وأصناف شكنجههاى مشابه آشاميدن حميم وغساق است ، از خوراكى ، آشاميدنى غيرمطبوع ، لباس آهنين ، زنجيرها ، مسلط كردن حيوانات
هامش
( 1 ) . كتاب العين ، ج 7 ، ص 154 ؛ المفردات في غريب القرآن ، ص 490 ( صلى ) .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . التبيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 574 ؛ الكشاف ، ج 4 ، ص 101 .
( 4 ) . تفسير جوامع الجامع ، ج 3 ، ص 442 ؛ اعراب القرآن ، زجّاج ، ج 1 ، ص 195 .
( 5 ) . المفردات في غريب القرآن ، ص 254 ؛ مجمع البحرين ، ج 6 ، ص 50 ( حمم ) .
( 6 ) . مجمع البيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 753 ؛ بحرالعلوم ، ج 3 ، ص 172 .
( 7 ) . مجمع البحرين ، ج 5 ، ص 223 ؛ لسان العرب ، ج 10 ، ص 289 ( غسق ) .
( 8 ) . كتاب العين ، ج 5 ، ص 295 ؛ لسان العرب ، ج 11 ، ص 357 ( شكل ) .
( 9 ) . المفردات في غريب القرآن ، ص 384 - 385 ؛ مجمع البحرين ، ج 2 ، ص 305 ( زوج ) .