تفسير :
« طاغين » جمع طاغى به معنى طغيانگر ومتجاوز از حد ومرز است ؛ « 1 » چه از انسان باشد يا از اجنه وشياطين ، وچه تجاوز از حدود اعتقادي وانحراف از أصول باشد كه منجر به كفر وشرك شود ، يا تجاوز از حدود ومسائل فرعى مانند ترك واجب وارتكاب حرام ، وچه نافرمانى وطغيان مربوط به خود طاغى ودر حقوق اللَّه باشد يا مربوط به حقوق ديگران وستم جامعه . ولى در اين آية ومشابهش كه به قرينه مهاد حكايت از مهيا شدن براي اين گروه دارد مراد طغيانگران كافر « 2 » ومشرك « 3 » ويا ستمگران جامعه « 4 » وخلقاند چه آنكه انگيزه اصلى از آفرينش جهنم وتأسيس آن كفر است . چنانچه علت اصلى خلقت بهشت ايمان وتقوى است ؛ زيرا دربارهء بهشت مىفرمايد :
أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ . « 5 » ودربارهء جهنم مىفرمايد :
أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ . « 6 » وداخل شدن مؤمن در جهنم جنبه استثنايى دارد ومحدود وموقت است كه به واسطه زيادهروى در گناه وطغيان خود را در ميان گروه كافران جا داده است وبالآخرة بايد بيرون بيايد .
« لَشَرَّ مَآبٍ » كلمهء مآب را در ذيل آية 40 و 49 معنى كرديم ، در اينجا ميان احتمالات سهگانه : مصدر ميمى ، اسم زمان واسم مكان ، به قرينه ذكر كلمه جهنم احتمال آخر را بايد اخذ كرد « يَصْلَوْنَها » صلى يصلى از باب « علم » به معنى گرفتار
هامش
( 1 ) . المفردات في غريب القرآن ، ص 520 - 521 ( طغى ) .
( 2 ) . مواهب عليه ، كاشفي سبزوارى ، ص 1022 ؛ جامع البيان في تفسير القرآن ، ج 23 ، ص 113 .
( 3 ) . أطيب البيان في تفسير القرآن ، ج 11 ، ص 259 ؛ تفسير روح البيان ، ج 1 ، ص 303 .
( 4 ) . أطيب البيان في تفسير القرآن ، ج 11 ، ص 259 .
( 5 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 133 .
( 6 ) . سورهء بقره ، آيهء 24 ؛ سورهء آل عمران ، آيهء 131 .