« مُتَّكِئينَ فيها » ، اين كلمه بيان حال متقين است « 1 » ومعنى آنكه آنها در حال تكيهاند كه كناية از كمال خوشى ورفاه حال آنها است ودر آيات زير أوصاف متكاء آنها نيز بيان شده است ، كه مىفرمايد :
مُتَّكِئِينَ عَلَى سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍ . « 2 » آنها بر تختهاى رديف هم چيده تكيه زنند .
مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ . « 3 » بر بسترهايى كه داراى آستر ابريشم وإستبرق است ، تكيه زنند .
مُتُّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ . « 4 » بر بالشهاى سبز وبساط زيبا تكيه زنند .
يَدْعُونَ فيها بِفاكِهَةٍ كَثيرَةٍ .
كلمهء دعا چون با حرف باء متعدي شود به معنى استحضار « 5 » وبه حضور طلبيدن باشد واينجا ممكن است طلب ميوه وشراب از خازنان وخدمتكاران ويا از غلمانها وحوران باشد ؛ « 6 » چنانكه در آيات ديگر است :
يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ بِأَكْوَابٍ وَأَبَارِيقَ وَكَأْسٍ مِن مَعِينٍ . « 7 » بر گرد بهشتيان فرزندان پيوسته جوان وهميشه در خدمت ، با كوزهها ومشربهها وجامهاى شراب مىچرخند ، واحتمال ديگر آنكه خود فاكهه وميوه وشراب را به حضور خود طلبند ؛ « 8 » چه آنكه اجزا واعضا وجمادات عالم آخرت ، چه بهشت باشد يا جهنم ، نصيبي از حيات وبهرهاى از شعور دارند . آيات زير را دقت فرماييد :
1 - يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِن مَزِيدٍ . « 9 » روزى به جهنم مىگوييم : آيا پر شدى ؟ وى خواهد گفت : آيا بيشتر هست ؟
هامش
( 1 ) . روض الجنان ، ج 16 ، ص 285 .
( 2 ) . سورهء طور ، آيهء 20 .
( 3 ) . سورهء الرحمن ، آيهء 54 .
( 4 ) . همان ، آيهء 76 .
( 5 ) . المنجد ، ص 216 ( دعا ) .
( 6 ) . روض الجنان ، ج 16 ، ص 285 .
( 7 ) . سورهء واقعه ، آيات 17 - 18 .
( 8 ) . مجمع البيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 750 .
( 9 ) . سورهء ق ، آيهء 30 .