است به معنى مرجع . « 1 » متقيان هم رجوع ومرگشان به طرز زيبا ومستحسن است وهم مأوى ومنزل آخرتشان .
« جنات عدن » ، جنات جمع جنت است يعنى باغ وأغلب به معنى بهشت ومينو استعمال مىشود . « 2 » عدن به معنى استقرار وثبات است . عدن المكان اى استقرّ فيه . « 3 » اشاره بر آنكه جايگاه بهشتيان موقت نيست . دوام دارد وفنا وكهنگى وخرابى در آن راه نمىيابد . علت آنكه از بهشت آخرت غالباً به كلمهء باغ وجنت تعبير مىشود « 4 » ، آن است كه عمدهء زندگى بهشتيان در باغ وهواي آزاد است ؛ چه آنكه در داخل ساختمان بودن جهت اضطرار وفرار از سرما وگرما است . آنجا محلى است كه :
لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْساً وَلَا زَمْهَرِيراً . « 5 » يعنى آنها در بهشت تابش ناراحتكننده آفتاب وسرماى آزاردهنده نخواهند ديد .
« مُفَتَّحَةٌ لَهمُ الابْوابُ » ، اين جمله بيان حال جنات است « 6 » ومراد آنكه جنات متقين چنين وضعي را كه درهاى آنها به خاطر قدم متقين باز شده است ؛ « 7 » چنانكه در آيهء زير اين معنى بيان شده است :
وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَراً حَتَّى إِذَا جَاؤُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ . « 8 » در آن روز ، متقيان را دسته دسته وفوج فوج به سوى بهشت سوق دهند تا آنگاه كه به بهشت برسند ودرهاى آن برويشان باز گردد ، وخازنان بهشتى به تهنيت عرضه دارند : « سلام عليكم » ؛ پاكيزه گشتيد . اينك به داخل بهشت ، براي زندگى ابدى درآييد .
هامش
( 1 ) . المفردات في غريب القرآن ، ص 97 ( اوب ) .
( 2 ) . المفردات في غريب القرآن ، ص 204 ( جَنّ ) .
( 3 ) . همان ، ص 553 ( عدن ) .
( 4 ) . التبيان في تفسير القرآن ، ج 1 ، ص 108 .
( 5 ) . سورهء انسان ، آيهء 13 .
( 6 ) . تفسير جوامع الجامع ، ج 3 ، ص 441 .
( 7 ) . مجمع البيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 750 .
( 8 ) . سورهء زمر ، آيهء 73 .