2 - آنها صاحب ديدگان ( بصيرتها ) بودهاند .
3 - آنها را به صفت خاص ممتاز داشتيم وآن ياد خانهء آخرت است .
4 - آنها در نزد ما از برگزيدگان ونيكاناند .
اما توصيف أول ودوم : « أيدي » جمع يد به معنى دست است وبه معنى نعمت « 1 » وبه معنى قوه ونيرو « 2 » وبه معنى استيلا وتسلط « 3 » نيز استعمال شده است ، وگاهى به عنوان كناية در كوشش وفعاليت استعمال مىشود كه ظاهراً در اينجا مراد همين است . « ابصار » جمع بصر ، به معنى چشم است ، وگاهى بصير وابصار در ادراك باطني وبينايى قلب استعمال مىشود . « 4 » ودر اين آية مراد اين است . پس مستفاد از آية آنكه ما آن سه پيغمبر را بينايى وآگاهى باطني وكوشش وفعاليت بدني اعطا كرديم . نسبت اين دو امر به همديگر نسبت معلول وعلت است ؛ چه آنكه همه فعاليتهاى انساني معلول عقيدة وبينش باطنىِ أو است وچنانكه قبلًا اشاره رفته ، روان انساني داراى سه بعد است :
بُعد ادراكي وتحركات مغزى كه آن را تصديقيات وعقايد نامند .
بُعد صفاتى وأوصاف نفساني كه آن را اخلاقى روحي ونفسي گويند .
بُعد ارادى وحركتهاى خارجي كه آن را اعمال وافعال بدني نامند ومؤثر عمده از أمور فوق قسم أول است وآن را نقشى كامل ومؤثر در تنظيم وتقويت وتضعيف قسم دوم است ، ودر عليت براي حدوث وتحقق قسم سوم .
آيهء شريفه روشنگر اين است كه ايمان وادراك آنها مؤثر در كوشش وفعاليت خارجي بوده ؛ چنانچه در توصيف مؤمنين مىفرمايد : آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ . « 5 » ودر آيهء مورد بحث تقديم مسبّب بر سبب است ؛ زيرا تقدير اين است : « انَّهُمْ اولُوا الايْدى لَانَّهُمْ اولُوا الابْصارِ » .
هامش
( 1 ) . اعراب القرآن ، غاس ، ج 3 ، ص 313 .
( 2 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 242 .
( 3 ) . لسان العرب ، ج 15 ، ص 423 ( يدي ) .
( 4 ) . جامع البيان في تفسير القرآن ، ج 23 ، ص 110 .
( 5 ) . سورهء ص ، آيات 24 و 28 .