آزار رسانده است . از اين آيات روشن نيست كه مراد از شيطان كيست ؟ ورنج وشكنجه چه بوده ؛ چنانكه در آية ( 83 و 84 ) أنبياء نيز به نحو اجمال از حال وى سخن گفته مىفرمايد :
وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ . « 1 » لكن از آيات بعدى اين سوره استفاده مىشود كه دو قسم مصيبت متوجه أو بوده : جسمي وخانوادگى . زيرا خداوند در مقام استجابت نداى وى مىفرمايد :
هذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ . « 2 » وظاهر آنكه خداوند چشمهء آبى تحت اختيار أو ودستور شستشو وآشاميدن داده والبتة دستور اغتسال براي رفع حدث يا آشاميدن براي رفع تشنگى نبوده ، پس شستشو وخوردن آب آن چشمه جهت رفع امراض جلدي وداخلي أو بوده ، واز جملهء وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ « 3 » نيز برمىآيد كه خانوادهاش از دستش رفته بوده ودوباره به وى بخشيده شده است .
وبالجملة ظاهر آيات ايفاء مىكند اين دو نوع ناراحتى از ناحيهء شيطان متوجه أو بوده است . پس اين اشكال پيش مىآيد كه شيطان را چه تسلطى بر نوع انساني است تا بتواند جان آنها را به مرض وخاندان آنها را به هلاكت اندازد خاصه درباره حضرت أيوب كه از انبياى عظام وسرسلسله مؤمنان بوده ؛ در صورتي كه قرآن گفتار أو را در آخرت چنين نقل مىكند :
وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُم مِن سُلْطَانٍ إِلَّاأَن دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ . « 4 » من هيچ تسلطى در دنيا بر شما نداشتم جز اينكه من دعوت كردم وشما به اختيار پذيرفتيد .
وآيهء ديگر مىگويد :
إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا . « 5 »
هامش
( 1 ) . سورهء أنبيا ، آيهء 83 .
( 2 ) . سورهء ص ، آيهء 42 .
( 3 ) . همان ، آيهء 43 .
( 4 ) . سورهء إبراهيم ، آيهء 22 .
( 5 ) . سورهء نحل ، آيهء 99 .