وسلطنت اعطايى ما است ، وكلمهء « فامْنُنْ » را غالب مفسّران به معنى ابذُل وَاعْطِ گرفتهاند ، يعنى آنچه خواهى ببخش ، ودر مقابل آن « امْسِك » يعنى آنچه خواهى نگهدار . « 1 » متعلّق بذل وامساك عبارت از مناصب نظامى ، ادارى وقضايى واز أراضي ، املاك ، أموال شخصي ، دولتي وملى به هر فردى كه صلاح بيند ، وهر مقدارى كه مقتضى باشد ، پس مفعول مقدّر ومتعلّق امْنُن أو امسِك كلمهء : ما شِئتَ بِمَن شِئتَ است . كلمهء بغير حساب را برخى متعلق به عطا دانستهاند .
مراد آنكه ، اى سليمان عطاياى ما بىحساب است يعنى از مرز محاسبهء تو بيرون است ؛ چنانچه دربارهء هر فردى چنين است . « 2 » در آيات ديگر نيز اين معنى بيان شده است :
وَإِن تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا . « 3 » شما گروه بشر اگر درصدد شمارش نعمتهاى اللَّه برآييد ، حساب آن را به پايان نمىرسانيد .
وبعضي گفتهاند كه بِغَيرِحِساب ، متعلق به فَامْنُن اوْ امسِك است . يعنى اى سليمان در بخشش وامساك مسئوليت ومحاسبه ندارى ؛ چه آنكه تو را اختيار تام دادهايم . « 4 » تبصره :
از آيهء شريفه استفاده شد كه سليمان ، تسلط تام دربارهء هر نوع بخشش بر هر فردى ومنع آن از هر فردى داشته است . چه امر اعطا شده منصب ومقام باشد يا مال وثروت وبدين جهت مىتوان استفاده كرد كه أو ولايت بر نفوس جامعهء خود وبر أموال واملاك داشته است واين همان مقام ولايت تشريعي است كه ساير أنبيا نيز
هامش
( 1 ) . التبيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 565 - 566 ؛ مجمع البيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 744 ؛ تفسير صافي ، ج 4 ، ص 300 ؛ جامع البيان في تفسير القرآن ، ج 23 ، ص 105 .
( 2 ) . تفسير صافي ، ج 4 ، ص 300 ؛ روض الجنان ، ج 16 ، ص 283 .
( 3 ) . سورهء إبراهيم ، آيهء 34 ؛ سورهء نحل ، آيهء 18 .
( 4 ) . التبيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 565 - 566 ؛ مجمع البيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 744 ؛ الكشاف ، ج 4 ، ص 96 ( اين تفاسير هر دو قول را نقل كردهاند ) .