تفسير آيهء 37 و 38
بحث هشتم در كيفيت تسخير طوايف شياطين وقرار دادن آنها در فرمان سليمان است كه مىفرمايد :
وَالشَّيَاطِينَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ .
وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الأْصْفَادِ .
مسخّر ورام كرديم براي سليمان شيطانها را يعنى همه بنّا وغوّاص آنها را وگروهى ديگر را كه به زنجير كشيده شدند .
تفسير :
شيطان ، صفت مشبّهه است از مادهء شطن كه به معنى دورى وتباعد است وشياطين يعنى دور ودر اصطلاح قرآن استعمال شده در هر موجودى سركش ونافرمان وطغيانگر ؛ چه از انسانها باشد يا از اجنه « 1 » وپنهانها به لحاظ اينكه آنها دور از خدايند : وَكَذلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوّاً شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ ؛ « 2 » ما براي هر پيامبرى دشمنانى از طغيانگران انس وسركشان جن قرار داديم .
« غوّاص » كسى است كه در آب فرو رود براي استخراج حيوانات يا جواهر دريايى وگاهى بر كسى كه در مطالب فكرى غور مىكند ودقايق علوم ومجهولات را استنباط مىكند ، اطلاق مىشود . « اصفاد » جمع صَفْد است به معنى غل وزنجير . « 3 » حاصل معنى آية آنكه ما مسخر فرمان سليمان كرديم طغيانگران ومتمرّدان از انسانها واجنّه يعنى طوايف سهگانه زير را :
1 - بنّاهاى پركار كه سابقهء بنّايى ومهارت در آن داشتهاند ومحتمل است كه مراد مخصوص بنّاى ساختمان نباشد ؛ بل شامل هر بناگذار اقتصادى ، سياسي ، اجتماعي وغيره باشد كه اين أصناف وگروه براي سليمان ، ساختمانهاى مجلل ومعظم شخصي
هامش
( 1 ) . المفردات في غريب القرآن ، ص 454 ( شطن ) .
( 2 ) . سورهء انعام ، آيهء 112 .
( 3 ) . مجمع البيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 739 .