اين جمله مطلبي را ارائه مىدهد كه شايد برخى از آن غافل باشند وآن اينكه تأمل وتفكر در ظواهر آيات اين كتاب واستفاده وبهرهمندى از مقاصد ومفاهيم آن ، وظيفة وتكليفي است مربوط به عموم جامعهء بشرى وانسانهاى داراى ادراك وشعور ، چه اعتقاد به حقيت اين كتاب داشته باشند يا نه . مقتضاى تأمل وحكم عقل نيز همين است ؛ زيرا چگونه مىشود كتابي از مبدأ أعلى براي هدايت وراهنمايى بندگانش فرود آيد ، ولى آنها رخصت مطالعه وفهم معاني آن را نداشته باشند ( البتة با شرايط خاصي كه قبلًا ذكر شد ) ودر خود اين كتاب غير از آيهء مورد بحث آياتي ديگر نيز شاهد مدّعى است .
أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا . « 1 » چرا در اين قرآن تدبر نمىكنند ، آيا قفل بر دلها زده شده ؟
أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافاً كَثِيراً . « 2 » چرا در اين قرآن تأمل وتفكر نمىكنند كه دريابند در مفاهيم عاليه آن تناقض واختلافى نيست ؟ واگر از نزد غير خدا بود ، اختلاف فراوانى در آن مىيافتند .
وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِن مُدَّكِرٍ . « 3 » همانا ما اين قرآن را بدان جهت كه يادآور شوند آسان ساختيم . پس كو كساني كه از معارف آن متذكر وبهرهمند گردند .
آيات در اين باره زياد است .
پنجم : اينكه اين كتاب براي تذكر واتعاظ صاحبان خرد است كه تنبه حاصل كنند ومتعظ شوند ودر مراحل اعتقادي واخلاقى وعملي بيفتند ورو به سوى كمال مطلوب روند .
سؤال : فرق ميان تدبر وتذكر چيست كه خداوند تدبر را مربوط به همهء انسانها
هامش
( 1 ) . سورهء محمد ، آيهء 24 .
( 2 ) . سورهء نساء ، آيهء 82 .
( 3 ) . سورهء قمر ، آيات 17 و 22 و 32 و 40 .