باب تفعيل فرود آوردن تدريجي است ولازم اين كلام آنكه قرآن مجيد در يك دفعه نازل شده است . چنانكه آيهء إِنَّا انزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ . « 1 » اين مطلب را ايفا مىكند . واز اينرو آيهء مورد بحث وآيهء سورهء قدر ، مخالف برخى از آيات خواهد بود كه ظاهر يا صريح آنها نزول تدريجي قرآن است ؛ چنانكه مفاد حكايت قطعي تاريخ وشرح حال وترجمهء زندگى نبي گرامى نيز نزول تدريجي است . بدين معنى مجموع اين كتاب آسمانى در مدت رسالت 23 سالهء آن حضرت يك سوره ودو سوره ، ويك آية وچند آية بر حضرتش نازل گرديده است . آيهء زير هم شاهد است :
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا . « 2 » اى پيامبر ، اين كفار گفتند : روى چه جهتي اين قرآن براي محمد صلى الله عليه وآله ( همانند تورات وإنجيل ) يك مرتبه نازل نمىشود ؟ آرى ، چنين است . اين بدان جهت است كه قلبت را ( به وسيلهء تربيت تدريجي وتقويت تكاملى ) ثبات وآرامش بخشيم . واين قرآن را به نظمى زيبا وترتيبي نيكو بر تو خوانديم .
جواب از اشكال آنكه اولًا فرق مذكور بين كلمهء « أنزل » و « نزّل » كه بر أساس آن اين آية را مخالف آيات ديگر ديدهاند ، ثابت ومسلم نيست ؛ بلكه از برخى آيات دستگير مىشود كه هر دو كلمه به يك معنى ودر هيچ يك دلالتى بر كيفيت انزال نيست .
آيههاى زير ملاحظه شود :
وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَاباً فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ . « 3 » لَنَزَّلْنَا عَلَيْهم مِنَ السَّماءِ مَلَكاً رَسُولًا . « 4 » وَلَن نُّؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَاباً نَّقْرَؤُهُ . « 5 » وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِن رَبِّهِ . « 6 »
هامش
( 1 ) . سورهء قدر ، آيهء 1 .
( 2 ) . سورهء فرقان ، آيهء 32 .
( 3 ) . سورهء انعام ، آيهء 7 .
( 4 ) . سورهء اسراء ، آيهء 95 .
( 5 ) . همان ، آيهء 93 .
( 6 ) . سورهء انعام ، آيهء 37 .